Abebe Bikila, ikona etiopskiego sportu, urodzony 7 sierpnia 1932 roku, zapisał się na kartach historii jako pierwszy Afrykańczyk, który zdobył złoty medal olimpijski w biegu maratońskim. Jego niezwykła kariera, naznaczona dwukrotnym triumfem olimpijskim i ustanowieniem rekordów świata, rozpoczęła się w szeregach Gwardii Cesarskiej. Mimo tragicznego wypadku samochodowego, który zakończył jego karierę i spowodował paraliż, Abebe Bikila pozostaje symbolem determinacji i narodowej dumy. Na 25 października 1973 roku, datę jego śmierci, Abebe Bikila miał 41 lat.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na 25 października 1973 roku miał 41 lat.
- Żona/Mąż: Yewebdar Wolde-Giorgis
- Dzieci: Brak szczegółowych informacji w tekście.
- Zawód: Lekkoatleta, żołnierz.
- Główne osiągnięcie: Dwukrotny mistrz olimpijski w biegu maratońskim, pierwszy Afrykańczyk ze złotym medalem olimpijskim.
Kim był Abebe Bikila?
Abebe Bikila, którego pełne imię brzmi Abebe Bikila, przyszedł na świat 7 sierpnia 1932 roku w niewielkiej społeczności Jato w Etiopii. Co ciekawe, data jego narodzin zbiegła się z dniem rozegrania biegu maratońskiego na Igrzyskach Olimpijskich w Los Angeles w 1932 roku. W okresie swojej największej sprawności fizycznej mierzył 177 cm wzrostu i ważył zaledwie 57 kg, co stanowiło idealną, lekką sylwetkę dla biegacza długodystansowego. Przed nazwiskiem często pojawia się tytuł „Shambel”, oznaczający stopień kapitana, który uzyskał w trakcie swojej służby wojskowej. Tragicznie, Abebe Bikila zmarł 25 października 1973 roku w wieku zaledwie 41 lat w Addis Abebie, a przyczyną jego śmierci był krwotok mózgowy. Jego grób znajduje się w stolicy Etiopii.
Rodzina i życie prywatne Abebe Bikili
Dzieciństwo Abebe Bikili przypadło na burzliwy okres wojny włosko-etiopskiej w latach 1935–1937. W tym czasie jego rodzina, zmuszona do ucieczki, przeniosła się do odległego miasta Gorro. W życiu osobistym Abebe Bikila zawarł związek małżeński 16 marca 1960 roku, w wieku 27 lat, poślubiając Yewebdar Wolde-Giorgis, która miała wówczas 15 lat. Para pozostała razem aż do śmierci sportowca w 1973 roku. Młodość Abebe Bikili w Jato wypełniona była aktywnością fizyczną; jako chłopiec z pasją grał w „gena” – tradycyjną etiopską odmianę hokeja na trawie, która charakteryzowała się rozgrywkami na ogromnych dystansach. Ta nietypowa forma zabawy stanowiła doskonałe budowanie jego naturalnej wytrzymałości, co miało niebagatelne znaczenie dla jego późniejszej kariery sportowej.
Kariera sportowa i wojskowa Abebe Bikili
Służba w Gwardii Cesarskiej
W 1952 roku, w wieku 20 lat, Abebe Bikila przeniósł się do stolicy Etiopii, Addis Abeby. Tam wstąpił do 5. Pułku Piechoty Etiopskiej Gwardii Cesarskiej, znanej jako Kebur Zabagna. Była to elitarna jednostka wojskowa, której głównym zadaniem była ochrona cesarza. Służba w tej formacji stanowiła ważny etap w życiu młodego Bikili, zapewniając mu stabilność i możliwość rozwoju.
Początki treningów maratońskich
Już w połowie lat 50. Abebe Bikila wykazywał niezwykłą determinację w treningach. Codziennie pokonywał dystans 20 kilometrów, biegając z wzgórz Sululta do Addis Abeby i z powrotem. Te intensywne ćwiczenia, wykonywane na trudnym, pagórkowatym terenie, stanowiły doskonałe przygotowanie do wyzwań, jakie miały przynieść mu przyszłe maratony. Jego naturalna wytrzymałość i zaangażowanie w trening były już wówczas widoczne.
Trener Onni Niskanen
Talent Abebe Bikili został dostrzeżony przez Onniego Nriskana, szwedzkiego trenera sportowego, który został zatrudniony przez rząd Etiopii. Niskanen dostrzegł potencjał w młodym żołnierzu i rozpoczął jego systematyczne przygotowanie pod kątem biegów maratońskich. Pod jego kierownictwem Bikila doskonalił technikę, strategię i wytrzymałość, co miało kluczowe znaczenie dla jego późniejszych sukcesów na arenie międzynarodowej.
Historyczny bieg boso w Rzymie (1960)
Igrzyska Olimpijskie w Rzymie w 1960 roku stały się świadectwem niezwykłej determinacji i siły ducha Abebe Bikili. Tuż przed startem maratonu, mimo zakupu nowych butów, okazały się one niedopasowane i powodowały bolesne pęcherze. W tej sytuacji Bikila podjął odważną decyzję – postanowił pobiec boso. Ten historyczny moment na zawsze zapisał się w historii sportu, a biegacz z Etiopii udowodnił, że sukces zależy nie tylko od sprzętu, ale przede wszystkim od hartu ducha. Warto wiedzieć, że ten triumf miał miejsce na historycznej Drodze Appia (the Appian Way).
Pierwsze złoto dla Etiopii
W Rzymie Abebe Bikila osiągnął historyczny sukces, wygrywając maraton z czasem 2:15:16.2. Tym samym nie tylko ustanowił nowy rekord świata, ale przede wszystkim stał się pierwszym Etiopczykiem w historii, który zdobył złoty medal olimpijski. Jego zwycięstwo miało ogromne znaczenie dla całego kraju, stając się inspiracją dla przyszłych pokoleń sportowców.
Obrona tytułu w Tokio (1964)
Cztery lata później, na Igrzyskach Olimpijskich w Tokio w 1964 roku, Abebe Bikila dokonał czegoś jeszcze bardziej niezwykłego. Zaledwie 40 dni przed startem maratonu przeszedł operację wycięcia wyrostka robaczkowego. Mimo tej poważnej przeszkody, powrócił na trasę i wygrał bieg, tym razem w butach marki Puma. Jego zwycięstwo w Tokio było pierwszym w historii przypadkiem obrony tytułu mistrza olimpijskiego w maratonie przez jednego biegacza.
Historyczny wyczyn
Tym samym Abebe Bikila zapisał się w annałach historii jako pierwszy biegacz, który zdołał obronić tytuł mistrza olimpijskiego w maratonie. Jego występ w Tokio nie tylko potwierdził jego dominację, ale również pozwolił mu na ustanowienie kolejnego rekord świata – 2:12:11.2. Ten wynik ugruntował jego pozycję jako jednego z najwybitniejszych maratończyków wszech czasów.
Statystyki kariery
Abebe Bikila brał udział w szesnastu maratonach w swojej karierze. Z tej liczby wygrał aż dwanaście, co świadczy o jego niezwykłej konsekwencji i dominacji na trasach biegowych. Jego statystyki są imponujące i podkreślają jego znaczący wkład w historię lekkoatletyki, szczególnie w konkurencji maratonu.
Nagrody, odznaczenia i osiągnięcia Abebe Bikili
Osiągnięcia sportowe Abebe Bikili zostały uhonorowane licznymi nagrodami i awansami. Jego kariera wojskowa rozwijała się równolegle z sukcesami na bieżni. Po zwycięstwie w Rzymie cesarz awansował go do stopnia kaprala, a po triumfie w Tokio – do stopnia porucznika. Ostatecznie, za swoje zasługi, dosłużył się stopnia kapitana. Za swoje wybitne osiągnięcia dla kraju, cesarz Haile Selassie odznaczył go prestiżowymi wyróżnieniami: Gwiazdą Etiopii oraz Orderem Menelika II. Abebe Bikila dwukrotnie ustanawiał rekordy świata w maratonie podczas igrzysk olimpijskich: najpierw w Rzymie w 1960 roku, a następnie poprawił własny wynik w Tokio w 1964 roku. Te rekordy podkreślają jego dominację i klasę sportową.
Awanse wojskowe za sukcesy sportowe
- Po zwycięstwie w Rzymie (1960): awans na stopień kaprala
- Po sukcesie w Tokio (1964): awans na stopień porucznika
- Ostatecznie: osiągnięcie stopnia kapitana
Odznaczenia państwowe
- Gwiazda Etiopii
- Order Menelika II
Rekordy świata
Warto wiedzieć: Abebe Bikila dwukrotnie ustanawiał rekordy świata w maratonie podczas igrzysk olimpijskich. Pierwszy raz miało to miejsce w Rzymie w 1960 roku, kiedy to wygrał w biegu boso. Następnie, podczas igrzysk w Tokio w 1964 roku, poprawił własny wynik, potwierdzając swoją pozycję jako jednego z najlepszych biegaczy długodystansowych w historii. Te spektakularne osiągnięcia na najwyższym sportowym szczeblu podkreślają jego wyjątkowy talent i determinację.
Zdrowie i tragiczny wypadek Abebe Bikili
Droga Abebe Bikili na szczyty sportu nie była pozbawiona przeszkód. Podczas igrzysk olimpijskich w Meksyku w 1968 roku, mimo że był już uznanym mistrzem, startował z poważną kontuzją – złamaną kością strzałkową. Uraz ten uniemożliwił mu dokończenie biegu; musiał wycofać się z rywalizacji po pokonaniu zaledwie 16 kilometrów. Był to bolesny moment, który zwiastował koniec jego kariery na najwyższym poziomie. Tragiczny zwrot w życiu Abebe Bikili nastąpił 22 marca 1969 roku. W wyniku wypadku samochodowego, który miał miejsce w Addis Abebie, sportowiec został sparaliżowany. Ta druzgocąca sytuacja odebrała mu możliwość samodzielnego poruszania się i zakończyła jego dotychczasowe życie. Wypadek ten był ogromnym ciosem dla uwielbianego bohatera narodowego.
Walka o sprawność
Po wypadku Abebe Bikila przeszedł leczenie w Anglii. Choć udało mu się odzyskać częściową sprawność w górnej części ciała, nigdy więcej nie stanął na nogi. Do końca swojego życia poruszał się na wózku inwalidzkim. Pomimo tej straty, jego duch walki nie zgasł, a on sam starał się odnaleźć nowe sposoby na aktywność. Nawet po wypadku samochodowym, Abebe Bikila nie porzucił aktywności fizycznej. Jako osoba niepełnosprawna, postanowił spróbować swoich sił w sporcie paraolimpijskim. W 1970 roku startował w łucznictwie i tenisie stołowym na Stoke Mandeville Games, wydarzeniu o dużym znaczeniu dla sportu osób z niepełnosprawnościami. Był to dowód jego niezłomnej woli i chęci powrotu do rywalizacji. W 1971 roku, w Norwegii, Abebe Bikila odniósł kolejny, choć nieco inny, sukces. Wziął udział i wygrał zawody w wyścigach psich zaprzęgów (sleigh-riding) przeznaczone dla osób niepełnosprawnych. To zwycięstwo pokazało, że jego duch sportowca wciąż jest żywy, a on sam potrafi odnaleźć się w nowych dyscyplinach, nawet po tak dramatycznych wydarzeniach.
Kontrowersje i incydenty polityczne
Przesłuchania po nieudanym puczu
W grudniu 1960 roku, w Etiopii doszło do nieudanej próby zamachu stanu, w którą zaangażowana była Gwardia Cesarska. W związku z tym wydarzeniem, Abebe Bikila, jako członek tej jednostki, został na krótko aresztowany i przesłuchany. Choć nie ma szczegółowych informacji na temat jego roli w tych wydarzeniach, incydent ten pokazuje, że jego życie było również naznaczone zawirowaniami politycznymi kraju.
Ciekawostki i dziedzictwo Abebe Bikili
Za swoje wybitne osiągnięcia sportowe, Abebe Bikila otrzymał od państwa liczne nagrody i wyróżnienia. Cesarz Haile Selassie obdarował go domem oraz samochodem Volkswagen Beetle, co było wyrazem wdzięczności za reprezentowanie kraju na arenie międzynarodowej. W 1965 roku, podczas Wystawy Światowej w Nowym Jorku, Abebe Bikila wraz z Mamo Wolde wzięli udział w ceremonialnym półmaratonie, niosąc pergamin z pozdrowieniami od cesarza dla mieszkańców Stanów Zjednoczonych. Po śmierci sportowca w 1973 roku, cesarz Haile Selassie ogłosił narodowy dzień żałoby, a Abebe Bikila otrzymał uroczysty pogrzeb państwowy, co podkreślało jego ogromne znaczenie dla Etiopii. Na jego cześć nazwano stadion w Addis Abebie, Abebe Bikila Stadium. Ponadto, prestiżowa nagroda Abebe Bikila Award, przyznawana przez New York Road Runners wybitnym maratończykom, jest dowodem jego trwałego wpływu na świat biegania. Abebe Bikila na zawsze pozostał symbolem afrykańskiej dominacji w biegach długodystansowych i prawdziwą ikoną narodową Etiopii.
Kluczowe momenty w karierze Abebe Bikili
| Rok | Wydarzenie | Miejsce | Osiągnięcie |
|---|---|---|---|
| 1960 | Igrzyska Olimpijskie | Rzym | Złoty medal, rekord świata (bieg boso) |
| 1964 | Igrzyska Olimpijskie | Tokio | Złoty medal, rekord świata (obrona tytułu) |
| 1968 | Igrzyska Olimpijskie | Meksyk | Wycofanie z biegu z powodu kontuzji (złamanie kości strzałkowej) |
Nagrody i wyróżnienia
- Awanse wojskowe (kapral, porucznik, kapitan)
- Gwiazda Etiopii
- Order Menelika II
- Abebe Bikila Award (przyznawana przez New York Road Runners)
Statystyki kariery maratońskiej
- Łączna liczba startów: 16
- Liczba zwycięstw: 12
Abebe Bikila, legendarny etiopski maratończyk, pozostaje nieśmiertelną postacią w historii sportu. Jego niezwykłe osiągnięcia, w tym dwukrotne zdobycie złotego medalu olimpijskiego i ustanowienie rekordów świata, stanowią inspirację dla pokoleń. Mimo tragicznego wypadku, który zakończył jego karierę, jego duch walki i determinacja w obliczu przeciwności losu świadczą o jego niezwykłej sile charakteru. Abebe Bikila jest nie tylko symbolem sportowego triumfu, ale również etiopskiej dumy narodowej.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czy Bikila biegał maratony boso?
Tak, Abebe Bikila zasłynął tym, że zdobył złoty medal olimpijski w maratonie w 1960 roku, biegając boso. Był to jego pierwszy z dwóch złotych medali olimpijskich w tej dyscyplinie.
Kim jest Abebe Bikila?
Abebe Bikila to etiopski lekkoatleta, który jest najbardziej znany z dwukrotnego zdobycia złotego medalu olimpijskiego w maratonie. Jest legendą etiopskiego sportu i ikoną biegania na świecie.
Czy Abebe Bikila biegał boso maraton?
Tak, Abebe Bikila biegł boso maraton podczas Igrzysk Olimpijskich w Rzymie w 1960 roku, gdzie ustanowił nowy rekord świata i zdobył złoty medal. Ten występ na zawsze wpisał go do historii sportu.
Kto wygrał maraton olimpijski w 1964 roku?
Maraton olimpijski w 1964 roku wygrał Abebe Bikila. Startował wówczas w butach, ale ponownie pokonał wszystkich rywali, zdobywając swój drugi z rzędu złoty medal olimpijski w tej konkurencji.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Abebe_Bikila
