Burt Lancaster: Hollywoodzka legenda i jego imponująca filmografia

0

Burt Lancaster, urodzony jako Burton Stephen Lancaster 2 listopada 1913 roku w Nowym Jorku, był legendarnym amerykańskim aktorem i producentem filmowym, który na stałe zapisał się w historii kina. W chwili śmierci 20 października 1994 roku miał 80 lat. Jego bogata kariera, obejmująca role od twardych bohaterów po postacie o dużej głębi psychologicznej, została uhonorowana Oscarem za rolę w filmie „Elmer Gantry”. Z drugą żoną, Normą Anderson, wychował pięcioro dzieci, a jego życie osobiste obfitowało w długoletnie związki.

Jako jeden z największych amerykańskich aktorów, Burt Lancaster pozostawił po sobie bogate dziedzictwo filmowe. Jego wszechstronność, charyzma i fizyczna sprawność, wywodząca się z lat młodości spędzonych w cyrku, pozwoliły mu na stworzenie niezapomnianych kreacji w różnorodnych gatunkach filmowych. Amerykański Instytut Filmowy (AFI) docenił jego wkład, klasyfikując go na 19. miejscu listy największych męskich gwiazd klasycznego kina hollywoodzkiego, co podkreśla jego trwały wpływ na sztukę filmową.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 80 lat (w chwili śmierci)
• Żona/Mąż: Norma Anderson (druga żona), Susan Martin (trzecia żona)
• Dzieci: Pięcioro
• Zawód: Aktor, producent filmowy
• Główne osiągnięcie: Oscar dla Najlepszego Aktora za rolę w filmie „Elmer Gantry”

Podstawowe informacje biograficzne

Burt Lancaster, którego prawdziwe nazwisko to Burton Stephen Lancaster, przyszedł na świat 2 listopada 1913 roku w Nowym Jorku. Dorastał w robotniczej dzielnicy East Harlem, co znacząco wpłynęło na ukształtowanie jego twardego i wytrwałego charakteru. Aktor miał silne korzenie irlandzkie; wszyscy jego dziadkowie byli imigrantami z prowincji Ulster w Irlandii. Burt Lancaster zmarł 20 października 1994 roku w Los Angeles, w wieku 80 lat, w wyniku zawału serca. Jego status legendy kina potwierdza wysokie, 19. miejsce na liście największych męskich gwiazd klasycznego Hollywood, przygotowanej przez Amerykański Instytut Filmowy (AFI).

Rodzina i życie prywatne

Burt Lancaster był synem Elizabeth (z domu Roberts) i Jamesa Lancastera, który pracował jako listonosz. Jego dzieciństwo naznaczyła tragedia – przed ukończeniem szkoły średniej stracił matkę, która zmarła nagle z powodu krwotoku mózgowego. To doświadczenie z pewnością wpłynęło na jego dalsze życie i postrzeganie świata.

Pierwsze małżeństwo i związki

Pierwszą żoną Burta Lancastera była June Ernst, którą poślubił w 1935 roku. Ich związek nie przetrwał jednak próby czasu i zakończył się rozwodem w 1946 roku. Po tym okresie w życiu aktora nastąpił czas stabilizacji rodzinnej.

Drugie małżeństwo i dzieci

Drugą żoną aktora była Norma Anderson. Ich małżeństwo trwało od 1946 do 1969 roku i zaowocowało narodzinami pięciorga dzieci. Ten długoletni związek stanowił ważny etap w życiu prywatnym Lancastera.

Ostatnie małżeństwo

Po wielu latach od drugiego rozwodu, Burt Lancaster po raz trzeci wstąpił w związek małżeński. W 1990 roku poślubił Susan Martin, która pozostała jego żoną aż do jego śmierci. To świadczy o jego zdolności do tworzenia trwałych relacji.

Wieloletnia przyjaźń zawodowa

Jedną z najbardziej znaczących relacji w życiu Burta Lancastera była jego wieloletnia przyjaźń z Nickiem Cravatem. Poznali się, gdy obaj mieli zaledwie 9 lat. Ich wspólna pasja do występów doprowadziła ich do cyrku, gdzie tworzyli popularny duet „Lang and Cravat”. Ta bliska relacja przetrwała lata, a Cravat pojawiał się później w wielu filmach Lancastera, co świadczy o ich głębokiej więzi zawodowej i osobistej.

Kariera zawodowa

Początki kariery i służba wojskowa

Zanim Burt Lancaster zdobył sławę jako aktor, jego życie zawodowe rozpoczęło się w zupełnie innej dziedzinie. W latach 30. XX wieku był zawodowym akrobatą cyrkowym. Razem z Nickiem Cravatem tworzył duet akrobatyczny „Lang and Cravat”. Jego kariera cyrkowa została jednak przerwana kontuzją w 1939 roku, co pośrednio otworzyło mu drogę do świata filmu. W styczniu 1943 roku, w trakcie II wojny światowej, Lancaster wstąpił do Armii Stanów Zjednoczonych, gdzie służył w 21. Dywizji Special Services. Podczas wojny stacjonował we Włoszech, gdzie angażował się w dostarczanie rozrywki żołnierzom w ramach działalności USO, mającej na celu podtrzymanie morale.

Przełom w karierze i debiut filmowy

Po powrocie z wojska w 1945 roku, losy Burta Lancastera potoczyły się w nieoczekiwanym kierunku. Został przypadkowo zauważony w windzie przez producenta, gdy odwiedzał swoją ówczesną dziewczynę w pracy. Ten moment okazał się przełomowy. Jego debiutem kinowym był film noir „The Killers” z 1946 roku, gdzie zagrał u boku Avy Gardner. Obiektem zainteresowania mediów stał się również film „Desert Fury” z tego samego roku. Film ten, podobnie jak „The Killers”, uczynił z niego wielką gwiazdę, otwierając drzwi do dalszej kariery w Hollywood.

Wczesne sukcesy i współpraca z innymi gwiazdami

Kariera Burta Lancastera nabrała tempa po debiucie. W 1953 roku zagrał rolę nielegalnego kochanka postaci granej przez Deborah Kerr w dramacie wojskowym „From Here to Eternity” (Stąd do wieczności). Ta rola przyniosła mu pierwszą nominację do Oscara i ugruntowała jego pozycję jako jednego z czołowych aktorów swojego pokolenia. Kolejnym ważnym etapem była współpraca z Kirkiem Douglasem. Panowie stworzyli jeden z najsłynniejszych duetów Hollywood, występując razem w wielu hitach, w tym w westernie „Gunfight at the O.K. Corral” (1957). Wczesne lata kariery to również takie filmy jak „The Killers” (1946), „Desert Fury” (1946), „The Midnight Man” (1974), czy „The Swimmer” (1968).

Ambicje europejskie i ambitne role

W poszukiwaniu ambitniejszych wyzwań i odmiennych stylistycznie ról, Burt Lancaster udał się do Europy. W 1963 roku zagrał księcia Salina w epickim dramacie Luchino Viscontiego „Lampart” (The Leopard). Ta rola udowodniła jego wszechstronność, pokazując, że potrafi wyjść poza wizerunek „twardziela” i wcielić się w postać o dużej głębi psychologicznej. Inne europejskie produkcje, w których wystąpił, to m.in. „Voyage of Terror” (1970) oraz „Marco Polo” (1982). Jego udział w filmie „The Train” (1964) również spotkał się z uznaniem.

Późny renesans kariery

W wieku 67 lat Burt Lancaster przeżył spektakularny renesans kariery. Za rolę w filmie „Atlantic City” (1980) otrzymał nagrodę BAFTA oraz czwartą nominację do Oscara, co potwierdziło jego niezmienną klasę aktorską. Film ten, obok takich produkcji jak „Sweet Smell of Success” (1957) i „The Swimmer” (1968), stanowił dowód jego talentu. W tym okresie jego filmografia wzbogaciła się o takie tytuły jak „Separate But Equal” (1991), czy „The Midnight Man” (1974).

Ostatnia rola filmowa

Burt Lancaster pożegnał się z ekranem w 1989 roku wzruszającą rolą doktora „Moonlight” Grahama w filmie „Field of Dreams” (Pole marzeń). Jego ostatni występ u boku Kevina Costnera jest uznawany za jedno z najbardziej poruszających pożegnań z kinem. Niestety, w 1990 roku aktor doznał ciężkiego udaru mózgu, który spowodował częściowy paraliż i problemy z mową. To wydarzenie stanowiło punkt zwrotny w jego życiu i karierze.

Osiągnięcia i nagrody

Burt Lancaster jest jednym z najbardziej nagradzanych aktorów swojego pokolenia, a jego dorobek artystyczny został doceniony licznymi prestiżowymi wyróżnieniami.

Oscar dla Najlepszego Aktora

Największym indywidualnym osiągnięciem w karierze Burta Lancastera było zdobycie Nagrody Akademii. W 1960 roku został uhonorowany Oscarem dla Najlepszego Aktora za rolę charyzmatycznego i cynicznego kaznodziei w filmie „Elmer Gantry”. Ta nagroda była ukoronowaniem jego dotychczasowych dokonań i potwierdzeniem jego statusu jako wybitnego artysty.

Sukcesy na festiwalach europejskich

Burt Lancaster zdobywał uznanie nie tylko w Stanach Zjednoczonych, ale również na prestiżowych europejskich festiwalach filmowych. W 1956 roku na Berlinale otrzymał Srebrnego Niedźwiedzia za film „Trapeze” (1956), w którym wykorzystał swoje cyrkowe umiejętności. Kolejnym ważnym wyróżnieniem był Puchar Volpi na Festiwalu Filmowym w Wenecji, który zdobył za rolę w filmie „Birdman of Alcatraz” (Ptasznik z Alcatraz) w 1962 roku.

Nagrody BAFTA

Brytyjska Akademia Sztuki Filmowej i Telewizyjnej (BAFTA) dwukrotnie doceniła Burta Lancastera, przyznając mu nagrodę dla najlepszego aktora zagranicznego. Wyróżnienia te otrzymał za swoje kreacje w filmach „Birdman of Alcatraz” (1962) oraz „Atlantic City” (1980), co podkreśla jego międzynarodową rozpoznawalność i uznanie.

Włoskie wyróżnienia

Talent Burta Lancastera został również doceniony we Włoszech, gdzie otrzymał dwie nagrody David di Donatello, uznawane za włoski odpowiednik Oscarów. Te nagrody stanowią dowód jego znaczenia dla europejskiego kina.

Biznes i produkcja filmowa

Burt Lancaster był nie tylko wybitnym aktorem, ale również przedsiębiorcą i wizjonerem w świecie kina. Jego aktywność biznesowa wykraczała daleko poza grę aktorską.

Pionier niezależnej produkcji

Burt Lancaster był jednym z pierwszych aktorów w Hollywood, którzy aktywnie przejęli kontrolę nad swoją karierą, zakładając własne firmy produkcyjne. Ta innowacyjność pozwoliła mu na realizację projektów zgodnie z własną wizją artystyczną i budowanie silnej pozycji jako producenta.

Sukces firmy Hecht-Hill-Lancaster

Jedną z jego najbardziej znaczących inicjatyw biznesowych była firma produkcyjna Hecht-Hill-Lancaster. Firma ta odniosła spektakularny sukces, produkując między innymi film „Marty” (1955), który zdobył Oscara dla najlepszego filmu oraz Złotą Palmę na Festiwalu w Cannes. Sukces „Marty” z budżetem zaledwie 350 tysięcy dolarów i zarobkiem 2 milionów dolarów, pokazał niezwykły instynkt biznesowy Lancastera.

Własne wytwórnie muzyczne

W 1956 roku Burt Lancaster rozszerzył swoją działalność biznesową o branżę muzyczną. Wraz z partnerami założył firmy wydawnicze oraz wytwórnię płytową Calyork Records, co świadczy o jego wszechstronności i ambicji wykraczającej poza świat filmu.

Debiut reżyserski

Lancaster spróbował swoich sił również po drugiej stronie kamery, debiutując jako reżyser w filmie „The Kentuckian” (1955), w którym jednocześnie zagrał główną rolę. To przedsięwzięcie pokazało jego szerokie zainteresowanie kinematografią.

Polityka i aktywizm

Burt Lancaster nie był jedynie postacią ze świata filmu; aktywnie angażował się również w życie społeczne i polityczne, wykorzystując swoją platformę do promowania ważnych dla siebie idei.

Przynależność partyjna i zaangażowanie polityczne

Burt Lancaster był zdeklarowanym członkiem Partii Demokratycznej i aktywnie angażował się w procesy polityczne. Jego poglądy i działania odzwierciedlały jego społeczne zaangażowanie.

Walka o prawa obywatelskie i wsparcie dla Martina Luthera Kinga

Aktor był gorącym zwolennikiem praw obywatelskich. W 1963 roku wziął udział w słynnym Marszu na Waszyngton, gdzie aktywnie wspierał Martina Luthera Kinga. Jego obecność na tym wydarzeniu podkreślała jego zaangażowanie w walkę o równość.

Sprzeciw wobec maccartyzmu i wsparcie dla „Hollywoodzkiej Dziesiątki”

W czasach „polowania na czarownice” i maccartyzmu, Burt Lancaster odważnie stanął po stronie prześladowanych. Wyrażał swoje wsparcie dla tzw. „Hollywoodzkiej Dziesiątki” – grupy scenarzystów i reżyserów objętych czarną listą, co wymagało dużej odwagi w tamtych czasach.

Działalność w ACLU i zainteresowanie FBI

Jako aktywny członek American Civil Liberties Union (ACLU), organizacji zajmującej się ochroną swobód obywatelskich, Lancaster często znajdował się na celowniku. Jego zaangażowanie w działalność ACLU doprowadziło nawet do zainteresowania jego osobą ze strony FBI, co świadczy o jego zaangażowaniu w obronę praw obywatelskich.

Sport i umiejętności

Zanim Burt Lancaster zdobył uznanie jako aktor, jego fizyczna sprawność i talent sportowy stanowiły jego znaki rozpoznawcze.

Talent gimnastyczny i sportowy

Już w czasach szkolnych Burt Lancaster wykazywał się niezwykłym talentem sportowym. Był gwiazdą koszykówki i wybitnym gimnastykiem. Te umiejętności okazały się nieocenione w jego późniejszej karierze aktorskiej, pozwalając mu na wykonywanie popisów kaskaderskich bez dublerów, co dodawało autentyczności jego rolom.

Stypendium sportowe i przerwanie studiów

Dzięki swoim osiągnięciom lekkoatletycznym, Lancaster otrzymał stypendium na Uniwersytecie Nowojorskim (NYU). Jednakże, mimo obiecującej ścieżki akademickiej, zdecydował się przerwać studia, aby rozwijać swoje pasje i karierę.

Praca przed karierą aktorską

Po zakończeniu kariery cyrkowej i przed wstąpieniem do wojska, Burt Lancaster musiał zarabiać na życie. Podejmował się różnorodnych prac, w tym jako śpiewający kelner oraz sprzedawca. Te doświadczenia z pewnością kształtowały jego charakter i przygotowywały do przyszłych wyzwań.

Zdrowie i zakończenie kariery

Ostatnie lata życia Burta Lancastera naznaczone były problemami zdrowotnymi, które zmusiły go do wycofania się z życia publicznego.

Koniec kariery przez udar

W 1990 roku życie Burta Lancastera uległo dramatycznej zmianie. Doznał ciężkiego udaru mózgu, który skutkował częściowym paraliżem i poważnymi problemami z mową. To wydarzenie stanowiło punkt zwrotny w jego życiu i karierze.

Wycofanie z życia publicznego

Tragiczne wydarzenie z 1990 roku zmusiło go do całkowitego wycofania się z życia publicznego. Udar zakończył jego 45-letnią karierę aktorską i produkcyjną, zmuszając go do życia z dala od świateł sceny i planu filmowego.

Ciekawostki i mniej znane fakty

Życie Burta Lancastera obfitowało w fascynujące i często nieznane fakty, które dodają głębi jego barwnej biografii.

Warto wiedzieć: Początkowa niechęć do aktorstwa była jednym z najbardziej zaskakujących aspektów jego drogi do sławy. Po powrocie z wojny Lancaster wcale nie marzył o karierze aktorskiej; do przesłuchania musiał go namawiać producent spotkany w biurowcu.

Wykorzystanie umiejętności cyrkowych w filmie

Podczas kręcenia filmu „Trapeze” (1956) Burt Lancaster mógł w pełni wykorzystać swoje dawne umiejętności cyrkowe. Wykonał większość skomplikowanych ewolucji na trapezie samodzielnie, co dodało filmowi niezwykłej autentyczności i widowiskowości. To samo dotyczyło jego udziału w „The Circus”.

Początkowa niechęć do aktorstwa

Co ciekawe, po powrocie z wojny Burt Lancaster wcale nie marzył o karierze aktorskiej. Do przesłuchania namówił go producent, którego spotkał przypadkiem w biurowcu. Ten nieoczekiwany zbieg okoliczności okazał się kluczowy dla jego przyszłości.

Stopień wojskowy

Służbę wojskową podczas II wojny światowej Burt Lancaster zakończył w stopniu Technician Fifth Grade, co odpowiadało randze kaprala specjalisty. Choć nie był to wysoki stopień, jego służba w 21. Dywizji Special Services była ważnym okresem w jego życiu.

Kontuzja kończąca karierę cyrkową

Kontuzja odniesiona w 1939 roku była momentem, który zakończył jego profesjonalną karierę akrobaty cyrkowego. Choć była to bolesna przerwa, paradoksalnie otworzyła mu drzwi do świata aktorstwa, w którym odniósł znacznie większe sukcesy.

Wpływ dorastania w Harlemie

Wychowanie w robotniczej dzielnicy East Harlem miało znaczący wpływ na kształtowanie charakteru Burta Lancastera. Twardy charakter, który widoczny był w wielu jego późniejszych rolach filmowych, wywodził się właśnie z tego środowiska.

Działalność w USO

Podczas wojny stacjonował we Włoszech, zajmując się dostarczaniem rozrywki żołnierzom w celu podtrzymania morale. Ta działalność w USO świadczy o jego zaangażowaniu i chęci wspierania innych.

Rola w „Seven Days in May”

Lancaster wystąpił w głośnym thrillerze politycznym „Seven Days in May” (1964) u boku swojego przyjaciela Kirka Douglasa. Ten film umocnił ich status jako legendarnego duetu ekranowego.

Wszechstronność w „Lamparcie”

Rola księcia Salina w filmie „Lampart” (1963) Luchino Viscontiego udowodniła, że Burt Lancaster potrafi wyjść poza utrwalony wizerunek „twardziela”. Potrafił zagrać postać o niezwykłej głębi psychologicznej, co świadczy o jego aktorskim kunszcie.

Budżet filmu „Marty”

Sukces wyprodukowanego przez niego filmu „Marty” (1955) pokazał jego niezwykły instynkt biznesowy. Niewielki budżet filmu (350 tysięcy dolarów) pozwolił na osiągnięcie ogromnego sukcesu finansowego (2 miliony dolarów zysku), co stanowiło znaczące osiągnięcie na rynku filmowym.

Współpraca z Kevinem Costnerem

Jego ostatni występ w filmie „Field of Dreams” (Pole marzeń) u boku Kevina Costnera jest uznawany za jedno z najbardziej wzruszających pożegnań z ekranem. Ta rola przypieczętowała jego legendarny status.

Surowe wychowanie

Jako syn listonosza w protestanckiej rodzinie, Burt Lancaster od dziecka uczył się dyscypliny i ciężkiej pracy. Te wartości wpajane od najmłodszych lat z pewnością ukształtowały jego późniejszą postawę życiową i zawodową.

Lokalne teatry

Zanim Burt Lancaster trafił na Broadway, pierwsze kroki na scenie stawiał wraz z Nickiem Cravatem w teatrach lokalnych. Te wczesne doświadczenia sceniczne stanowiły fundament jego przyszłej kariery aktorskiej.

Trwały wpływ na kino

Do dziś Burt Lancaster jest uznawany za jednego z najbardziej wpływowych aktorów-producentów w historii Hollywood. Jego innowacyjne podejście do produkcji filmowej i niezapomniane kreacje aktorskie pozostawiły trwały ślad w historii kina.

Kluczowe filmy w karierze Burta Lancastera

• The Killers (1946)
• From Here to Eternity (1953)
• Trapeze (1956)
• Gunfight at the O.K. Corral (1957)
• Elmer Gantry (1960)
• Birdman of Alcatraz (1962)
• The Leopard (1963)
• Atlantic City (1980)
• Field of Dreams (1989)

Burt Lancaster, dzięki swojemu wszechstronnemu talentowi i determinacji, pozostawił po sobie niezatarty ślad w historii kina, udowadniając, że ciężka praca i pasja mogą prowadzić do największych sukcesów. Jego kariera, pełna zarówno komercyjnych hitów, jak i ambitnych artystycznie projektów, stanowi inspirację dla kolejnych pokoleń twórców i widzów.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Burt_Lancaster