Camille Saint-Saëns: Życie i Twórczość Wybitnego Kompozytora

1

Charles-Camille Saint-Saëns, urodzony 9 października 1835 roku w Paryżu, to postać o niezwykłej doniosłości w historii muzyki francuskiej i światowej. Ten wszechstronnie uzdolniony kompozytor, organista, dyrygent i pianista epoki romantyzmu, już od najmłodszych lat wykazywał się talentem, który zdumiewał mu współczesnych. Jego życie, choć naznaczone osobistymi tragediami, obfitowało w bogactwo twórczości, pozostawiając po sobie blisko 300 utworów, które do dziś stanowią fundament światowego repertuaru muzycznego.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na październik 2023 roku, Charles-Camille Saint-Saëns miałby 188 lat.
• Żona/Mąż: Marie-Laure Truffot
• Dzieci: Dwóch synów, którzy zmarli w niemowlęctwie.
• Zawód: Kompozytor, organista, dyrygent, pianista.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie ponad 300 utworów, w tym monumentalnej III Symfonii „Organowej”, poematu symfonicznego „Danse macabre” oraz „Karnawału zwierząt”, a także wkład w rozwój francuskiej muzyki poprzez założenie Société Nationale de Musique.

Podstawowe informacje o Camille Saint-Saëns

Charles-Camille Saint-Saëns urodził się 9 października 1835 roku w Paryżu, w kamienicy przy Rue du Jardinet w 6. dzielnicy. Przez całe życie czuł się głęboko związany ze stolicą Francji, uważając się za jej rodowitego mieszkańca. Zmarł 16 grudnia 1921 roku, pozostawiając po sobie trwałe dziedzictwo w świecie muzyki.

Saint-Saëns był uznawany za jednego z najbardziej niezwykłych cudownych dzieci w historii muzyki. Krytyk Harold C. Schonberg w 1969 roku podkreślał, że pod względem wczesnego talentu kompozytor przewyższał nawet Wolfganga Amadeusa Mozarta. Już przed ukończeniem trzeciego roku życia wykazywał słuch absolutny i potrafił samodzielnie dobierać melodie na pianinie. Jego oficjalny debiut publiczny miał miejsce w prestiżowej Salle Pleyel, gdy miał zaledwie dziesięć lat. Podczas tego koncertu zaprezentował niezwykle wymagający program, obejmujący Koncert fortepianowy B-dur Mozarta (K450) oraz III Koncert fortepianowy Beethovena, co już na wczesnym etapie kariery świadczyło o jego wybitnych zdolnościach.

Życie prywatne Camille Saint-Saëns

Rodzina i dzieciństwo

Życie osobiste Camille’a Saint-Saënsa było naznaczone wczesną stratą. Jego ojciec, Jacques-Joseph-Victor Saint-Saëns, zmarł na gruźlicę zaledwie dwa miesiące po chrzcie syna, w pierwszą rocznicę swojego ślubu z matką Camille’a. Matka artysty, Françoise-Clémence (z domu Collin), oraz jej owdowiała ciotka, Charlotte Masson, odegrały kluczową rolę w jego wczesnej edukacji i rozwoju talentu. Ze względu na słabe zdrowie w dzieciństwie, mały Camille został wysłany na dwa lata na wieś do Corbeil, gdzie przebywał pod opieką mamki. Pobyt ten miał na celu wzmocnienie jego organizmu przed powrotem do stolicy.

Małżeństwo i rodzina

W 1875 roku, w wieku zbliżającym się do czterdziestki, Charles-Camille Saint-Saëns zaskoczył otoczenie, poślubiając dziewiętnastoletnią Marie-Laure Truffot, siostrę jednego ze swoich uczniów. Małżeństwo to okazało się jednak nieszczęśliwe, co wynikało głównie z trudnego charakteru kompozytora oraz niechęci jego matki do synowej. Sytuację pogłębiał fakt, że wszyscy troje zamieszkali razem. Największą tragedią w życiu rodzinnym kompozytora była śmierć obu jego synów w niemowlęctwie w 1878 roku. Starszy, dwuletni André, zginął tragicznie po upadku z okna mieszkania, a młodszy, Jean-François, zmarł zaledwie sześć tygodni później z powodu zapalenia płuc. Te bolesne wydarzenia z pewnością wpłynęły na jego późniejsze życie i twórczość.

Edukacja i początki kariery Camille Saint-Saëns

Wykształcenie i nauka

Pierwsze lekcje pianistyki Camille Saint-Saëns pobierał u swojej ciotecznej babki. W wieku siedmiu lat został uczniem Camille-Marie Stamaty’ego, który stosował rygorystyczną metodę nauczania. Metoda ta wymagała od uczniów gry z przedramionami opartymi na drążku przed klawiaturą, co miało na celu wypracowanie siły samych palców i dłoni. Saint-Saëns wyróżniał się nie tylko w muzyce, ale także w innych dziedzinach nauki. Był znakomitym uczniem literatury francuskiej, łaciny, greki, matematyki i religii. Jego szerokie horyzonty intelektualne obejmowały również filozofię, archeologię oraz astronomię, którą pasjonował się jako utalentowany amator przez całe dorosłe życie.

W 1848 roku, mając zaledwie 13 lat, Saint-Saëns został przyjęty do Konserwatorium Paryskiego. Tam studiował pod okiem François Benoista (organy) oraz Fromentala Halévy’ego (kompozycja). Mimo swoich wybitnych zdolności, dwukrotnie, w latach 1852 i 1864, bezskutecznie ubiegał się o prestiżową nagrodę Prix de Rome, co wywoływało zdziwienie w kręgach muzycznych. Jego droga do uznania, choć naznaczona pewnymi trudnościami, była dowodem determinacji i nieprzeciętnego talentu.

Debiuty i pierwsze stanowiska

Swoją karierę zawodową jako organista rozpoczął w kościele Saint-Merri w Paryżu, gdzie pracował w latach 1853–1857. W 1858 roku objął znacznie bardziej prestiżowe stanowisko organisty w kościele La Madeleine, który pełnił funkcję oficjalnej świątyni Cesarstwa Francuskiego. To właśnie w tym miejscu Franz Liszt usłyszał go i był tak wielkim wrażeniem jego improwizacji, że ogłosił Saint-Saënsa „największym organistą świata”. To wyróżnienie podkreślało jego mistrzostwo w sztuce organowej i stanowiło ważny kamień milowy w jego karierze.

Kariera zawodowa i dorobek artystyczny Camille Saint-Saëns

Najważniejsze dzieła

Do najbardziej ikonicznych dzieł Charlesa-Camille’a Saint-Saënsa należą między innymi „Introdukcja i Rondo Capriccioso” z 1863 roku, II Koncert fortepianowy z 1868 roku, poemat symfoniczny „Danse macabre” z 1874 roku, opera „Samson i Dalila” z 1877 roku oraz monumentalna III Symfonia „Organowa” z 1886 roku. III Symfonia „Organowa” została dedykowana pamięci Franza Liszta, co świadczy o głębokim szacunku, jakim darzył swojego mentora. W 1886 roku skomponował również jedno ze swoich najpopularniejszych dzieł – „Karnawał zwierząt”. Utwór ten był pierwotnie pisany z myślą o swoich studentach, a co ciekawe, za życia kompozytora był wykonywany tylko prywatnie. Saint-Saëns obawiał się, że jego żartobliwy charakter mógłby zaszkodzić jego reputacji „poważnego” artysty.

Innowacje i styl muzyczny

Charles-Camille Saint-Saëns był pionierem nowych form muzycznych we Francji. Jako wielki wielbiciel Franza Liszta, entuzjastycznie przyjął formę poematu symfonicznego. Stworzył jako pierwszy francuski kompozytor dzieło tego typu – „Le Rouet d’Omphale” z 1871 roku. Mimo że w młodości promował nowoczesnych twórców, takich jak Schumann, Liszt czy Wagner, w późniejszych latach swojej kariery stał się symbolem muzycznego konserwatyzmu. Popadł w konflikt z przedstawicielami impresjonizmu i ekspresjonizmu, a jego przywiązanie do klasycznych struktur sprawiło, że przed śmiercią postrzegano go często jako reakcjonistę. W 1871 roku, wspólnie z Romainem Bussine, założył Société Nationale de Musique pod hasłem „Ars Gallica”, której celem było promowanie nowej muzyki francuskiej.

Działalność pedagogiczna Camille Saint-Saëns

Saint-Saëns tylko raz w życiu piastował stanowisko nauczyciela, pracując w École Niedermeyer w Paryżu w latach 1861–1865. Choć jego działalność pedagogiczna trwała mniej niż pięć lat, wywarł on ogromny wpływ na rozwój muzyki francuskiej, wprowadzając do programu nauczania dzieła współczesnych mistrzów. Jego najwybitniejszym uczniem był Gabriel Fauré, z którym połączyła go trwająca całe życie przyjaźń i niemal synowskie przywiązanie. Poprzez Faurégo, wpływ Saint-Saënsa sięgnął kolejnych pokoleń kompozytorów, w tym Maurice’a Ravela, którzy obaj czcili go jako geniusza.

Nagrody i osiągnięcia Camille Saint-Saëns

W swojej bogatej karierze Charles-Camille Saint-Saëns zdobył wiele prestiżowych nagród i wyróżnień. W 1852 roku otrzymał pierwszą nagrodę w konkursie organizowanym przez Société Sainte-Cécile za utwór „Ode à Sainte-Cécile”. Kolejnym znaczącym sukcesem było zdobycie głównej nagrody podczas Grande Fête Internationale w Paryżu w 1867 roku, gdzie jego kantata „Les noces de Prométhée” pokonała ponad sto innych zgłoszeń. W jury zasiadały wówczas takie sławy jak Gioacchino Rossini, Giuseppe Verdi, Charles Gounod i Hector Berlioz, co nadało temu zwycięstwu ogromną rangę i podkreśliło znaczenie talentu kompozytora na arenie międzynarodowej.

Ciekawostki z życia Camille Saint-Saëns

Podczas wojny francusko-pruskiej w 1870 roku, Charles-Camille Saint-Saëns służył w Gwardii Narodowej. Po wybuchu Komuny Paryskiej w 1871 roku, w obawie o życie, uciekł na krótki czas do Anglii, gdzie utrzymywał się z dawania recitali w Londynie. Hector Berlioz wypowiedział o nim słynne zdanie: „On wie wszystko, ale brakuje mu braku doświadczenia” („Il sait tout, ale il manque d’inexpérience”). Słowa te miały sugerować, że Saint-Saëns jest zbyt biegły technicznie, a za mało kieruje się instynktownym natchnieniem. Kompozytor był znany z powściągliwości emocjonalnej w swojej sztuce; twierdził, że celem sztuki jest tworzenie piękna i charakteru, a uczucia są kwestią drugorzędną. Biografka Jessica Duchen opisywała go jako człowieka udręczonego, który wolał nie zdradzać mrocznej strony swojej duszy w swojej twórczości.

Saint-Saëns był jednym z pierwszych znanych kompozytorów, którzy zainteresowali się muzyką filmową, pisząc muzykę do filmu „Zabójstwo księcia Gwisza” (1908). Uwielbiał podróżować; w późniejszych latach życia często odwiedzał Algierię i Egipt, co miało wpływ na egzotyczne brzmienia w niektórych jego utworach. Zmarł w Algierze, ale jego ciało sprowadzono do Paryża, gdzie odbył się państwowy pogrzeb w kościele La Madeleine. Został pochowany na cmentarzu Montparnasse w Paryżu. Pozostawił po sobie ponad 300 utworów reprezentujących niemal wszystkie gatunki muzyczne. Do końca życia zachował niezwykłą sprawność pianistyczną, koncertując jeszcze w wieku 85 lat. Jego postać łączyła świat klasycznej tradycji z nowoczesnością przełomu wieków, czyniąc go jedną z najważniejszych postaci w historii kultury francuskiej.

Najważniejsze dzieła Camille Saint-Saëns

• „Introdukcja i Rondo Capriccioso” (1863)
• II Koncert fortepianowy (1868)
• Poemat symfoniczny „Danse macabre” (1874)
• Opera „Samson i Dalila” (1877)
• III Symfonia „Organowa” (1886)
• „Karnawał zwierząt” (1886)
• „Le Rouet d’Omphale” (1871)

Kluczowe wydarzenia z życia Camille Saint-Saëns

Charles-Camille Saint-Saëns był postacią o niezwykłym talencie i wszechstronności, która na zawsze odcisnęła swoje piętno na historii muzyki. Jego dorobek artystyczny, obejmujący bogactwo form i stylów, odzwierciedla głębokie zrozumienie tradycji muzycznej oraz śmiałość w poszukiwaniu nowych środków wyrazu. Pomimo osobistych tragedii, udało mu się stworzyć dzieła pełne piękna, harmonii i wyrafinowania, które do dziś są cenione przez melomanów na całym świecie, potwierdzając jego status jako jednego z największych kompozytorów francuskich.

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Camille_Saint-Sa%C3%ABns