Dolly Parton: Od Jolene po Queen Latifah i Miley Cyrus

0

Dolly Parton, urodzona 19 stycznia 1946 roku w Pittman Center w stanie Tennessee, to legendarna amerykańska artystka, która od ponad sześciu dekad kształtuje oblicze muzyki country i popkultury. Na styczeń 2025 roku obchodzi swoje 79. urodziny. Jej wszechstronny talent obejmuje śpiew, kompozycję, aktorstwo, a także działalność filantropijną i biznesową. Jest powszechnie uznawana za „Królową Muzyki Country”, a jej kariera obfituje w liczne nagrody, w tym 11 statuetek Grammy i 25 singli numer jeden na liście Billboard country. Mimo skromnych początków w wielodzietnej rodzinie, zbudowała globalne imperium, stając się jedną z najbardziej rozpoznawalnych i szanowanych postaci na świecie.

Jako żona Carla Deana, z którym przeżyła blisko 60 lat, oraz matka chrzestna licznych dzieci, Dolly Parton jest również ceniona za swoje zaangażowanie w pomoc potrzebującym, szczególnie w obszarze edukacji. Jej życiowa droga, od ubogiej chaty w górach Smoky Mountains po status ikony, stanowi inspirację dla milionów ludzi na całym świecie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2025 roku ma 79 lat.
• Żona/Mąż: Zmarły w 2025 roku Carl Dean.
• Dzieci: Brak własnych, ale jest matką chrzestną wielu osób.
• Zawód: Piosenkarka, autorka tekstów, aktorka, filantropka, bizneswoman.
• Główne osiągnięcie: Ikona muzyki country, z ponad 60-letnią karierą, 11 nagrodami Grammy i 25 singlami numer jeden na liście Billboard country.

Podstawowe informacje o Dolly Parton

Dolly Rebecca Parton urodziła się 19 stycznia 1946 roku w Pittman Center w stanie Tennessee, jako czwarte z dwanaściorga dzieci Avie Lee Caroline i Roberta Lee Partona Sr. Na styczeń 2026 roku artystka będzie obchodzić swoje 80. urodziny. Jej niebywały wpływ na gatunek country i liczne sukcesy przyniosły jej przydomek „Królowej Muzyki Country” (Queen of Country). Uznawana jest za jedną z najbardziej utytułowanych wykonawczyń w historii muzyki, a jej kariera jest niezwykle wielostronna, obejmując role piosenkarki, autorki tekstów, multiinstrumentalistki, aktorki, filantropki i wpływowej bizneswoman.

Rodzina i życie prywatne Dolly Parton

Dolly Parton pochodzi z ubogiej rodziny ze wschodniego Tennessee, gdzie wychowywała się jako czwarte z dwanaściorga dzieci. Jej matka, Avie Lee Caroline, urodziła dwanaścioro dzieci w ciągu zaledwie 20 lat, mimo słabego zdrowia. Dolly przypisuje swojej matce zdolności muzyczne, podkreślając jej talent do opowiadania historii i śpiewania tradycyjnych ballad. Ojciec, Robert Lee „Lee” Parton Sr., był rolnikiem i dzierżawcą, a Dolly uważała go za jednego z najmądrzejszych ludzi biznesu, jakich znała. Dorastała w głęboko religijnym środowisku Kościoła Bożego (Pentekostalizm) w Cleveland, Tennessee. W 1966 roku Dolly poślubiła Carla Deana. Ich blisko 60-letnie małżeństwo zakończyło się wraz z jego śmiercią w 2025 roku.

Kariera muzyczna Dolly Parton

Debiut, przełom i era Portera Wagonera

Dolly Parton rozpoczęła swoją karierę muzyczną jako dziecko, występując w lokalnym radiu i telewizji. W wieku zaledwie 13 lat nagrała swój pierwszy singiel „Puppy Love”. Zanim osiągnęła status gwiazdy, z powodzeniem tworzyła piosenki dla innych artystów, w tym dwa hity z pierwszej dziesiątki dla Billa Phillipsa w 1966 roku. Prawdziwy przełom nastąpił w 1967 roku, kiedy dołączyła do programu „The Porter Wagoner Show”. Współpraca z Porterem Wagonerem zaowocowała sześcioletnią serią wspólnych hitów, które umocniły jej pozycję na rynku muzyki country i przygotowały grunt pod jej solową karierę.

„I Will Always Love You” i niezależność

W 1974 roku Dolly Parton napisała utwór „I Will Always Love You” jako pożegnanie zawodowe z Porterem Wagonerem. Ta poruszająca ballada stała się światowym fenomenem i jednym z jej najbardziej rozpoznawalnych utworów. Decyzja Dolly o nieoddaniu połowy praw autorskich do tej piosenki Elvisowi Presleyowi przyniosła jej miliony dolarów zysku, co stanowiło kluczowy moment w jej budowaniu niezależności finansowej i podkreśleniu jej umiejętności biznesowych.

Rekordy i wszechstronność gatunkowa

Dolly Parton posiada imponujący rekord 25 singli na 1. miejscu listy Billboard country oraz niesamowitą liczbę 44 albumów w Top 10 country, co jest wynikiem nieosiągalnym dla większości artystów. Jej długoletnia kariera, trwająca nieprzerwanie od ponad 60 lat, obejmuje skomponowanie ponad 3000 piosenek, w tym takich klasyków jak „Jolene”, „Coat of Many Colors” oraz „9 to 5”. W 2023 roku jej 49. album studyjny „Rockstar” stał się jej najwyżej notowaną płytą na liście Billboard 200, zajmując 3. miejsce. Sukces tego albumu udowodnił, że Dolly Parton potrafi odnaleźć się w każdym gatunku muzycznym, nie tylko w country, potwierdzając jej wszechstronność gatunkową i zdolność do adaptacji.

Kariera aktorska i filmowa Dolly Parton

Dolly Parton zadebiutowała na wielkim ekranie w 1980 roku w komedii „9 to 5”, która odniosła ogromny sukces komercyjny i artystyczny. Za swoją rolę w tym filmie otrzymała nominację do Złotego Globu dla najlepszej aktorki. Jej kariera aktorska obejmuje również udział w szeregu innych popularnych produkcji, takich jak „The Best Little Whorehouse in Texas” (1982) i kultowe „Steel Magnolias” (1989). Występy te potwierdziły jej talent aktorski i wszechstronność artystyczną, pokazując, że potrafi odnaleźć się zarówno w rolach komediowych, jak i dramatycznych.

Nagrody i wyróżnienia Dolly Parton

Dorobek Dolly Parton został doceniony licznymi nagrodami i wyróżnieniami. Zdobyła 11 nagród Grammy oraz 3 nagrody Emmy. Była również nominowana do dwóch Oscarów i sześciu Złotych Globów. W 2025 roku ogłoszono, że w 2026 roku otrzyma nagrodę Jean Hersholt Humanitarian Award, będącą honorowym Oscarem za jej działalność filantropijną. Artystka została uhonorowana także National Medal of Arts w 2004 roku oraz Kennedy Center Honors w 2006 roku. W 2023 roku magazyn Rolling Stone sklasyfikował ją na 27. miejscu listy 200 najlepszych piosenkarzy wszech czasów. Swoją gwiazdę na Hollywood Walk of Fame otrzymała już w 1984 roku, co stanowi dowód jej trwałego i znaczącego wpływu na przemysł rozrywkowy.

Najważniejsze nagrody i wyróżnienia Dolly Parton

• 11 nagród Grammy
• 3 nagrody Emmy
• Nominacje do 2 Oscarów
• Nominacje do 6 Złotych Globów
• Nagroda Jean Hersholt Humanitarian Award (honorowy Oscar) w 2026 roku
• National Medal of Arts (2004)
• Kennedy Center Honors (2006)
• Miejsce 27. na liście 200 najlepszych piosenkarzy wszech czasów magazynu Rolling Stone (2023)
• Gwiazda na Hollywood Walk of Fame (1984)

Działalność biznesowa i majątek Dolly Parton

Dolly Parton zbudowała prawdziwe imperium biznesowe, wykraczające daleko poza muzykę. Jest współwłaścicielką The Dollywood Company, która zarządza popularnym parkiem tematycznym Dollywood oraz parkiem wodnym Splash Country. Prowadziła również własne wytwórnie muzyczne, takie jak „Dolly” i „Butterfly”. Szacuje się, że sprzedała ponad 100 milionów płyt na całym świecie, co czyni ją jedną z najlepiej sprzedających się artystek muzycznych w historii. Jej firma zarządza także popularną siecią teatrów z kolacją, w tym „The Dolly Parton Stampede”, która oferuje rozrywkę połączoną z posiłkiem.

Kluczowe przedsięwzięcia biznesowe Dolly Parton

• The Dollywood Company (park tematyczny Dollywood, park wodny Splash Country)
• Własne wytwórnie muzyczne: „Dolly”, „Butterfly”
• Sieć teatrów z kolacją, np. „The Dolly Parton Stampede”

Filantropia i działalność społeczna Dolly Parton

Dolly Parton jest głęboko zaangażowana w działalność filantropijną, ze szczególnym naciskiem na edukację i wsparcie dzieci. Założyła Fundację Dollywood, organizację charytatywną skupiającą się na walce z ubóstwem we wschodnim Tennessee i promowaniu czytelnictwa wśród dzieci. Jej program „Imagination Library” rozdał miliony darmowych książek dzieciom na całym świecie. Artystka znacząco wsparła finansowo badania nad szczepionką Moderna przeciwko COVID-19, co stało się szeroko komentowanym aktem hojności. Jest również znana z aktywnego wspierania praw osób LGBT.

Warto wiedzieć: Fundacja Dollywood jest znana z ogromnego zaangażowania w promowanie czytelnictwa wśród dzieci, co stanowi ważny filantropijny aspekt jej działalności i przyczynia się do rozwoju edukacji.

Ciekawostki i mniej znane fakty z życia Dolly Parton

Narodziny Dolly Parton miały niezwykłe okoliczności – zostały opłacone przez jej ojca workiem mąki kukurydzianej, który przekazał lekarzowi misyjnemu. Artystka opisuje swoje dzieciństwo jako „dirt poor” (skrajnie biedne), ponieważ rodzina mieszkała w jednoizbowej chacie bez podstawowych wygód. Trudne warunki dorastania stały się bezpośrednią inspiracją dla jednego z jej najważniejszych utworów – „Coat of Many Colors”. Dzień po ukończeniu szkoły średniej w 1964 roku, Dolly spakowała się i wyjechała do Nashville, aby realizować swoje marzenia. W jednym z wywiadów wyznała, że dwa ze swoich największych hitów – „Jolene” oraz „I Will Always Love You” – napisała podczas tej samej sesji twórczej jednej nocy. W parku Dollywood znajduje się replika dwupokojowej chaty z Locust Ridge, w której Parton spędziła młodość. W 2024 roku wydała książkę kucharską „Good Lookin’ Cookin’”, w której wspomina rodzinne posiłki mimo panującej w domu biedy. Jej drugie imię, Rebecca, zostało jej nadane na cześć jej matczynej pra-pra-babci. W branży rozrywkowej działali również jej brat Randy Parton oraz siostry Stella i Rachel. Wujek Bill Owens był jej wczesnym partnerem w pisaniu piosenek i pomógł jej stawiać pierwsze kroki w branży. Gdy dołączyła do Portera Wagonera, publiczność początkowo domagała się powrotu jej poprzedniczki, Normy Jean. Sukces albumu „Rockstar” udowodnił, że potrafi odnaleźć się w każdym gatunku muzycznym, nie tylko w country. Została wprowadzona do Nashville Songwriters Hall of Fame w 1986 roku, co potwierdziło jej status wybitnej kompozytorki. Jej wizerunek i styl stały się rozpoznawalne na całym świecie, wykraczając poza ramy muzyki country, czyniąc ją ikoną popkultury. Świętowanie jubileuszu 80. urodzin w 2026 roku stanowi zwieńczenie dekad sukcesów na wielu polach.

Wybrane ciekawostki z życia Dolly Parton

• Narodziny opłacone workiem mąki kukurydzianej
• Dzieciństwo w jednoizbowej chacie („dirt poor”)
• Inspiracja dla piosenki „Coat of Many Colors”
• Przeprowadzka do Nashville dzień po ukończeniu szkoły średniej
• Napisanie hitów „Jolene” i „I Will Always Love You” podczas tej samej nocnej sesji twórczej
• Replika domu rodzinnego w parku Dollywood
• Współpraca z siostrą Rachel przy książce kucharskiej
• Drugie imię „Rebecca” nadane na cześć pra-pra-babci

Znani krewni Dolly Parton w branży rozrywkowej

• Brat: Randy Parton
• Siostry: Stella Parton, Rachel Parton

Warto wiedzieć: Wujek Billa Owensa odegrał kluczową rolę we wczesnej karierze Dolly, będąc jej partnerem w pisaniu piosenek i wspierając jej pierwsze kroki w branży muzycznej.

Podsumowując, życie i kariera Dolly Parton to niezwykła opowieść o determinacji, talencie i bezinteresownej pomocy innym. Od skromnych początków w górach Tennessee po status globalnej ikony muzyki i popkultury, jej droga jest inspiracją dla milionów. Jej nieustający wpływ na przemysł muzyczny, zaangażowanie w filantropię i niepowtarzalna osobowość sprawiają, że Dolly Parton pozostaje jedną z najbardziej ukochanych i szanowanych postaci na świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Dolly_Parton