Joseph Haydn: Austriacki kompozytor klasycyzmu

0

Franz Joseph Haydn, urodzony 31 marca 1732 roku w Rohrau w Austrii, to postać monumentalna w historii muzyki klasycznej, powszechnie uznawana za ojca symfonii i kwartetu smyczkowego. Jego długie i owocne życie, zakończone 31 maja 1809 roku w Wiedniu, było nieustannym poszukiwaniem nowych form wyrazu, które na zawsze zmieniły oblicze muzyki europejskiej. Mimo burzliwego życia prywatnego, przede wszystkim nieszczęśliwego małżeństwa, Haydn przez blisko trzy dekady pełnił kluczową rolę kapelmistrza na dworze rodziny Esterházy, gdzie jego geniusz rozkwitał, przynosząc mu międzynarodowe uznanie, które przypieczętowały jego triumfalne podróże do Londynu.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 31 maja 1809 roku miał 77 lat.
• Żona/Mąż: Maria Anna Theresia Keller.
• Dzieci: Brak.
• Zawód: Kompozytor.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za „Ojca Symfonii” i „Ojca Kwartetu Smyczkowego”.

Joseph Haydn: Początki i Formowanie się Geniuszu

Joseph Haydn, którego pełne imię brzmiało Franz Joseph Haydn, urodził się 31 marca 1732 roku w skromnej austriackiej miejscowości Rohrau. Choć dziś znany jest niemal wyłącznie jako Joseph Haydn, sam rzadko używał swojego pierwszego imienia. Tragiczny w skutkach głód w Europie w latach 1740-1742 i jego wpływ na zdrowie i życie kompozytora nie są szeroko udokumentowane, jednak jego wczesne dzieciństwo było naznaczone trudnościami. Zmarł w Wiedniu 31 maja 1809 roku, dożywając sędziwego wieku 77 lat. Jego innowacyjność i mistrzostwo w tworzeniu muzyki pozwoliły mu zyskać przydomki „Ojca Symfonii” i „Ojca Kwartetu Smyczkowego”, które podkreślają jego fundamentalny wkład w rozwój tych gatunków.

Rodzina i Życie Prywatne Josepha Haydna

Joseph Haydn pochodził z rodziny o prostych korzeniach. Jego ojciec, Mathias Haydn, był rzemieślnikiem, trudniącym się wyrobem kół i pełniący funkcję nadzorcy lokalnego targowiska. Matka, Maria Koller, pracowała wcześniej jako kucharka. Pomimo braku wykształcenia muzycznego rodziców, dom rodzinny tętnił muzyką, a ojciec, pasjonat muzyki ludowej, samodzielnie nauczył się grać na harfie, co z pewnością inspirowało młodego Josepha. Joseph był starszym bratem Michaela Haydna, który również zdobył uznanie jako kompozytor. W 1760 roku Joseph Haydn poślubił Marię Annę Theresię Keller. Niestety, związek ten okazał się wyjątkowo nieszczęśliwy – para nie doczekała się potomstwa, a oboje małżonkowie mieli w trakcie trwania małżeństwa romanse. Szczególnie bliska, choć platoniczna, więź łączyła Haydna od 1789 roku z Marią Anną von Genzinger, żoną osobistego lekarza księcia Nikolausa. Jej przedwczesna śmierć w 1793 roku była dla kompozytora ogromnym ciosem, pogłębiającym poczucie samotności.

Kariera Zawodowa Josepha Haydna

Początki w chórze i trudne lata

Droga Josepha Haydna do sławy rozpoczęła się w 1740 roku, gdy został zwerbowany przez Georga Reuttera do chóru chłopięcego przy katedrze św. Szczepana w Wiedniu. Tam zdobywał pierwsze szlify muzyczne. Po mutacji głosu w 1749 roku, Haydn został wyrzucony z chóru, co zmusiło go do radzenia sobie jako wolny strzelec. W tym trudnym okresie pracował jako nauczyciel muzyki, uliczny serenadziarz, a także służący-akompaniator włoskiego kompozytora Nicoli Porpory. Lata te, choć pełne wyzwań, stanowiły cenne doświadczenie i pozwoliły mu na rozwijanie umiejętności kompozytorskich.

Pierwsze posady i służba u Esterházych

Pierwszą pełnoetatową posadę muzyczną Haydn otrzymał w 1757 roku jako Kapelmistrz u hrabiego Morzina. Tam miał okazję prowadzić małą orkiestrę i skomponować swoje pierwsze symfonie, które zaczęły zyskiwać rozgłos. Przełomowym momentem w karierze Haydna był długoletni kontrakt z potężną rodziną Esterházy, który rozpoczął się w 1761 roku. Początkowo pełnił funkcję wicekapelmistrza, a od 1766 roku objął stanowisko pełnego Kapelmistrza. Przez niemal 30 lat jego twórczość rozwijała się w odległym pałacu Eszterháza na węgierskiej wsi. Ta izolacja od innych kompozytorów, jak sam przyznał, zmusiła go do bycia oryginalnym i doprowadziła do wypracowania unikalnego stylu.

Międzynarodowa sława i podróże do Londynu

Po śmierci księcia Nikolausa Esterházy w 1790 roku, Haydn, choć formalnie nadal związany z dworem, uzyskał większą swobodę twórczą. Okres ten zaowocował dwoma triumfalnymi podróżami do Londynu. Podczas tych wizyt skomponował swoje najsłynniejsze symfonie, znane jako „Londyńskie”, które przyniosły mu status muzycznego celebryty i ugruntowały jego międzynarodową sławę. W Anglii zyskał ogromne uznanie, a jego muzyka była entuzjastycznie przyjmowana przez publiczność i krytykę.

Osiągnięcia i Nagrody Josepha Haydna

Joseph Haydn pozostawił po sobie ogromne dziedzictwo muzyczne, a jego innowacje zrewolucjonizowały europejską muzykę. Przypisuje mu się stworzenie klasycznej struktury kwartetu smyczkowego, która stała się wzorem dla przyszłych pokoleń kompozytorów. Jego wpływ na rozwój formy sonatowej jest nieoceniony, kształtując jej logikę i wyrazistość. Podczas swojej pierwszej wizyty w Anglii w 1791 roku, Haydn został uhonorowany prestiżowym tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu Oksfordzkiego, co stanowiło potwierdzenie jego wybitnej pozycji w świecie muzyki. Te nagrody i osiągnięcia podkreślają jego rolę jako jednego z filarów muzyki klasycznej.

Najważniejsze osiągnięcia i wyróżnienia

• Stworzenie klasycznej struktury kwartetu smyczkowego
• Ogromny wpływ na rozwój formy sonatowej
• Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Oksfordzkiego (1791)
• Przydomki „Ojciec Symfonii” i „Ojciec Kwartetu Smyczkowego”

Muzyka i Styl Josepha Haydna

Ewolucja stylu i bogactwo twórczości

Twórczość Josepha Haydna przeszła znaczącą ewolucję stylistyczną. Rozpoczynał od wczesnego stylu „Sturm und Drang”, charakteryzującego się dramatyzmem i emocjonalnością, by następnie dojrzeć do dojrzałego klasycyzmu. W tym późniejszym okresie jego muzyka zyskała cechy dowcipu, elegancji i intelektualnej głębi. Haydn był niezwykle płodnym kompozytorem. Dla księcia Nikolausa Esterházy’ego skomponował aż 126 triów barytonowych, instrumentu, który sam książę bardzo lubił. Jego dorobek obejmuje również liczne opery, msze i monumentalne oratoria, takie jak słynne „Stworzenie świata” czy „Pory roku”. Każde z tych dzieł stanowi przykład mistrzowskiego opanowania formy i wyrazu.

Warto wiedzieć: Joseph Haydn, działając w ramach dworu Esterházy, skomponował znaczną liczbę dzieł przeznaczonych na specyficzne instrumenty i okazje, co przyczyniło się do jego wszechstronności i eksperymentowania z różnymi formami muzycznymi.

Poczucie humoru w muzyce

Joseph Haydn słynął z niezwykłego poczucia humoru, które często znajdowało odzwierciedlenie w jego kompozycjach. Jego muzyczne żarty miały na celu zaskoczenie i rozbawienie słuchaczy, a jednocześnie stanowiły element intelektualnej gry. Najlepszym przykładem tej cechy jest Symfonia „Niespodzianka” (nr 94) w C-dur, która zawiera nagłe, głośne uderzenie kotłów w wolnej części, mające obudzić zaspanych słuchaczy. Innym przykładem jest Symfonia „Pożegnalna” w fis-moll (nr 45), gdzie muzycy stopniowo kończą grę i opuszczają scenę, symbolizując niezadowolenie z warunków pracy u Esterházych. Te kompozycje pokazują Haydna jako artystę pełnego życia i dowcipu.

Osobowość i Relacje Josepha Haydna

Charakter i przydomek „Papa Haydn”

Joseph Haydn był znany ze swojej optymistycznej natury, skromności i ogromnej życzliwości wobec innych. Jego troskliwe podejście do muzyków pracujących pod jego batutą przyniosło mu przydomek „Papa Haydn”. Był postacią powszechnie szanowaną i lubianą, co świadczy o jego ciepłym usposobieniu i zdolności do budowania pozytywnych relacji. Jego życie prywatne, choć naznaczone trudnościami, nie przeszkodziło mu w tworzeniu muzyki pełnej radości i harmonii.

Przyjaźń z Mozartem i relacja z Beethovenem

Haydn darzył Wolfganga Amadeusza Mozarta ogromnym szacunkiem, twierdząc, że jest on największym kompozytorem, jakiego zna. Ich wzajemne uznanie było podstawą głębokiej przyjaźni, która stanowiła ważny element wiedeńskiego życia muzycznego. W 1792 roku Haydn przyjął również młodego Ludwiga van Beethovena jako swojego ucznia w Wiedniu. Choć ich relacja bywała napięta ze względu na odmienne charaktery i temperamenty, Haydn odegrał istotną rolę w kształtowaniu muzycznego talentu Beethovena.

Pobożność i duchowość

Joseph Haydn był głęboko wierzącym katolikiem. Jego pobożność znajdowała wyraz nie tylko w codziennym życiu, ale także w jego kompozycjach. Wiele jego rękopisów rozpoczyna się od frazy „In nomine Domini” (W imię Pańskie), a kończy się słowami „Laus Deo” (Chwała Bogu), co świadczy o jego głębokiej wdzięczności i oddaniu. Jego duchowość przenikała jego twórczość, nadając jej wymiar sakralny i refleksyjny, co jest szczególnie widoczne w jego mszy i oratoriach.

Kariera Josepha Haydna: Chronologia

Kariera Josepha Haydna była długa i pełna znaczących etapów, które ukształtowały go jako jednego z najważniejszych kompozytorów w historii muzyki. Od wczesnych lat spędzonych w chórze katedralnym po międzynarodową sławę, jego droga była naznaczona pracowitością, talentem i nieustannym rozwojem.

Zdrowie i Ostatnie Lata Josepha Haydna

Od 1803 roku Joseph Haydn cierpiał na postępującą słabość fizyczną, która stopniowo uniemożliwiła mu dalsze komponowanie. Mimo podeszłego wieku i pogarszającego się stanu zdrowia, jego duch pozostał aktywny. Jego ostatnie publiczne pojawienie się miało miejsce w 1808 roku, podczas uroczystego wykonania jego monumentalnego oratorium „Stworzenie świata” z okazji jego 76. urodzin. To wydarzenie było symbolicznym pożegnaniem z publicznością i hołdem dla jego niezwykłego życia i twórczości. Kompozytor zmarł rok później, 31 maja 1809 roku w Wiedniu.

Ciekawostki i Mniej Znane Fakty z Życia Josepha Haydna

Kontrowersje i drobne incydenty

Młodość Haydna nie była pozbawiona figlarnych wybryków. Bezpośrednim powodem jego wyrzucenia z chóru katedralnego w 1749 roku był chuligański żart – młody Joseph odciął nożyczkami warkocz innemu chórzyście. Wczesna opera komiczna Haydna, „Der krumme Teufel” z 1753 roku, została zdjęta z afisza przez cenzurę z powodu zawartych w niej „obraźliwych uwag”, co świadczy o jego skłonności do satyry i krytyki społecznej już we wczesnych latach kariery.

Wygląd, pasje i przynależność do loży

Joseph Haydn był niskiego wzrostu, a jego twarz nosiła ślady po ospie. Sam uważał się za niezbyt atrakcyjnego, co czyniło go zaskoczonym powodzeniem u kobiet, jakie zdobył podczas swoich podróży do Londynu. Podczas długich pobytów w posiadłościach Esterházych, Haydn chętnie oddawał się aktywnościom na świeżym powietrzu, takim jak polowania i wędkarstwo. W 1785 roku, podobnie jak jego przyjaciel Mozart, Haydn został przyjęty do loży masońskiej „Zur wahren Eintracht” w Wiedniu, co podkreśla jego otwartość na różne środowiska i idee.

Kluczowe relacje i wpływy

• Ojciec: Mathias Haydn (kołodziej, nadzorca targowiska)
• Matka: Maria Koller (kucharka)
• Brat: Michael Haydn (kompozytor)
• Żona: Maria Anna Theresia Keller (małżeństwo od 1760, nieudane)
• Bliska przyjaciółka: Maria Anna von Genzinger (od 1789)
• Nauczyciel/Pracodawca: Nicola Porpora (włoski kompozytor)
• Ważni przyjaciele i współpracownicy: Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven (uczeń)

Joseph Haydn, postać o nieocenionym znaczeniu dla muzyki klasycznej, pozostawił po sobie dziedzictwo, które do dziś inspiruje i zachwyca. Jego innowacyjność, umiejętność łączenia głębi z lekkością, a także niezachwiana pobożność, uczyniły go wzorem dla pokoleń kompozytorów. Jego symfonie i kwartety smyczkowe stanowią fundamenty zachodniej tradycji muzycznej, a jego wpływ na rozwój formy i harmonii jest niepodważalny, co czyni go jednym z największych geniuszy w historii sztuki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Haydn