Oskar Schindler: Fabryka i Żydzi, pochowany w Jerozolimie

0

Oskar Schindler, niemiecki przemysłowiec i członek partii nazistowskiej, urodzony 28 kwietnia 1908 roku w Zwittau, na 168. urodziny (28 kwietnia 2026 roku) byłby postacią budzącą fascynację, choć już od dawna nieobecną wśród żywych. Znany jest przede wszystkim z heroicznej postawy podczas II wojny światowej, kiedy to, wykorzystując swoją fabrykę w Krakowie, uratował życie około 1200 Żydów przed zagładą. Jego niezwykła historia, naznaczona zarówno działalnością szpiegowską, jak i bezprecedensowymi działaniami humanitarnymi, została uwieczniona w światowej sławie filmie „Lista Schindlera”. Schindler, zanim stał się symbolem ratowania życia, prowadził życie pełne zawirowań, od problemów z prawem po szpiegowską przeszłość.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na dzień 28 kwietnia 2024 roku Oskar Schindler miałby 116 lat, gdyby żył.
• Żona/Mąż: Emilie Pelzl
• Dzieci: Dwoje z pozamałżeńskiego romansu (Emily, Oskar junior)
• Zawód: Przemysłowiec, agent Abwehry
• Główne osiągnięcie: Uratowanie życia około 1200 Żydom podczas II wojny światowej

Oskar Schindler – Przemysłowiec, Szpieg i Bohater

Oskar Schindler to postać historyczna, której życiorys splata losy wojenne z niezwykłymi czynami humanitarnymi. Urodzony 28 kwietnia 1908 roku w Zwittau (dzisiejsze Svitavy) w Margrabstwie Moraw, wchodzącym wówczas w skład Austro-Węgier, pochodził z rodziny Niemców sudeckich. To pochodzenie miało znaczący wpływ na jego późniejszą tożsamość narodową i polityczną w burzliwym okresie międzywojennym. Jego działalność podczas II wojny światowej, choć związana z członkostwem w partii nazistowskiej, doprowadziła do uratowania życia około 1200 Żydów. Historia ta, pełna zwrotów akcji, została spopularyzowana na całym świecie dzięki powieści „Arka Schindlera” z 1982 roku oraz jej nagradzanej ekranizacji „Lista Schindlera” z 1993 roku, w reżyserii Stevena Spielberga. Po śmierci w 1974 roku w Hildesheim, Oskar Schindler został pochowany na katolickim cmentarzu na Górze Syjon w Jerozolimie, stając się jedynym byłym członkiem NSDAP, który dostąpił zaszczytu pochówku w tym miejscu, co podkreśla wyjątkową skalę jego humanitarnych zasług, uznanych przez państwo Izrael. Na cmentarzu tym spoczywa jako symbol odwagi i człowieczeństwa w najciemniejszych czasach historii.

Życie Prywatne Oskara Schindlera

Rodzina i Dzieciństwo

Oskar Schindler był synem Johanna „Hansa” Schindlera, właściciela firmy produkującej maszyny rolnicze, oraz Franziski „Fanny” Schindler (z domu Luser). Miał młodszą siostrę, Elfriede, urodzoną w 1915 roku. Relacje w rodzinie były naznaczone trudnościami. Ojciec Oskara, Johann, był alkoholikiem i w 1935 roku porzucił żonę. Franziska zmarła kilka miesięcy później po długiej chorobie, co z pewnością wpłynęło na młodego Oskara.

Małżeństwo i Związki

6 marca 1928 roku Oskar poślubił Emilie Pelzl, córkę zamożnego rolnika z Maletein. Przez pierwsze siedem lat ich małżeństwa para mieszkała w pokojach na piętrze w domu rodziców Schindlera. Związek ten był wystawiany na liczne próby. Duży wpływ na jego dynamikę miały liczne romanse Oskara, a także trudna sytuacja finansowa, z którą borykał się po bankructwie swoich firm. Schindler miał dwoje dzieci z pozamałżeńskiego romansu z Aurelie Schlegel, koleżanką ze szkoły: córkę Emily, urodzoną w 1933 roku, oraz syna Oskara juniora, urodzonego w 1935 roku. W późniejszych latach Schindler jednak twierdził, że chłopiec nie jest jego synem. Podczas swojego pobytu w Krakowie, utrzymywał również bliskie relacje ze swoją sekretarką, Viktorią Klonowską, a także z handlarką Ewą Kisch Scheuer, co świadczy o jego złożonym życiu osobistym.

Kariera i Działalność Szpiegowska

Początki Zawodowe i Edukacja

Droga Oskara Schindlera do kariery była daleka od prostych ścieżek. Po wydaleniu ze szkoły technicznej w 1924 roku za sfałszowanie świadectwa, przez trzy lata pracował u ojca. Następnie imał się różnych profesji, w tym zarządzania szkołą nauki jazdy. Służył również przez 18 miesięcy w armii czechosłowackiej, gdzie awansował do stopnia starszego szeregowego w 10. Pułku Piechoty. Te doświadczenia, choć nie zawsze udane, kształtowały jego charakter i przygotowywały do przyszłych wyzwań.

Agent Abwehry

W 1936 roku Oskar Schindler został agentem Abwehry, czyli niezależnego wywiadu wojskowego III Rzeszy. Sam później twierdził, że podjął się tej ryzykowniej roli dla pieniędzy, ponieważ zmagał się z problemami alkoholowymi i długami. Jego zadaniem było zbieranie informacji o kluczowych obiektach w Czechosłowacji, takich jak linie kolejowe, instalacje wojskowe i ruchy wojsk. Miał również za zadanie werbowanie innych agentów, przygotowując grunt pod planowaną inwazję III Rzeszy. Ta działalność szpiegowska stanowiła burzliwy rozdział w jego życiu.

Aresztowanie za Szpiegostwo

Działalność szpiegowska nie pozostała jednak bez konsekwencji. 18 lipca 1938 roku Oskar Schindler został aresztowany przez czeski rząd pod zarzutem szpiegostwa i uwięziony. Odzyskał wolność jako więzień polityczny na mocy układu monachijskiego, który doprowadził do aneksji Sudetów przez Niemcy 1 października 1938 roku. To wydarzenie było jednym z kluczowych momentów prowadzących do wybuchu II wojny światowej.

Fabryka „Emalia” w Krakowie

W listopadzie 1939 roku, korzystając z kontaktów w Abwehrze, Schindler przejął w Krakowie upadłą fabrykę naczyń emaliowanych Rekord Ltd. Przemianował ją na Deutsche Emailwarenfabrik, w skrócie DEF. Początkowo zatrudniał żydowskich robotników, ponieważ byli oni tańszą siłą roboczą niż Polacy, co stanowiło typową praktykę biznesową tamtych czasów. Jednak z czasem, w obliczu coraz bardziej brutalnych prześladowań ludności żydowskiej, fabryka ta zaczęła przeobrażać się w bezpieczne schronienie dla jego pracowników. Co więcej, fabryka naczyń emaliowanych i wyrobów blaszanych stała się symbolem jego późniejszych działań.

Filantropia i Ratowanie Ludzi

Ochrona Pracowników przed Deportacją

Kluczowym elementem działalności Oskara Schindlera stała się ochrona jego żydowskich pracowników przed deportacją do obozów zagłady. Schindler umiejętnie wykorzystywał swoje powiązania z Wehrmachtem i Inspektoratem Uzbrojenia, aby nadać swojej fabryce DEF status „istotnej dla wysiłku wojennego”. Dzięki temu mógł przedstawiać swoich robotników jako niezbędnych specjalistów. Twierdził, że nawet dzieci i osoby niepełnosprawne są kluczowymi mechanikami i metalowcami, co skutecznie ratowało ich przed wywózką do Auschwitz i innych obozów śmierci. W ten sposób, dzięki sprytowi i odwadze, Schindler był w stanie ocalić wielu niewinnych ludzi. Jego fabryka stała się bezpieczną przystanią.

Budowa Podobozu w Płaszowie

Aby jeszcze lepiej chronić swoich ludzi przed sadystycznym komendantem obozu w Płaszowie, Amonem Göthem, Schindler wyjednał zgodę na budowę własnego podobozu przy fabryce DEF. Było to niezwykłe przedsięwzięcie, które wymagało ogromnych nakładów i determinacji. Na własny koszt zapewnił tam pracownikom lepsze wyżywienie, opiekę medyczną oraz możliwość praktyk religijnych. Warunki panujące w podobozie były nieporównywalnie lepsze niż w typowych obozach pracy przymusowej, co stanowiło ewenement w realiach okupacyjnej rzeczywistości. Schindler kupował jedzenie dla więźniów na czarnym rynku, co pochłaniało znaczną część jego majątku.

Słynna „Lista Schindlera”

Kulminacyjnym momentem działań Oskara Schindlera było stworzenie słynnej „Listy Schindlera”. W październiku 1944 roku, w obliczu postępującej likwidacji obozów na wschodzie i narastającego terroru, Schindler przekonał władze SS do przeniesienia swojej fabryki do Brünnlitz w Protektoracie Czech i Moraw. Na listę, która ratowała przed komorami gazowymi Auschwitz, wpisano 1200 osób. Zestawienie to przygotowali jego zaufani pracownicy, Mietek Pemper i Marcel Goldberg. Ta lista stała się symbolem nadziei i ocalenia dla wielu żydowskich robotników, którzy dzięki niej uniknęli śmierci. Prawdziwa historia tej listy jest jednym z najbardziej poruszających świadectw odwagi w obliczu niewyobrażalnego zła. Schindler zdecydował się na to ryzyko, wiedząc, że może to oznaczać jego własną zgubę.

Nagrody i Osiągnięcia

Sprawiedliwy wśród Narodów Świata

Za swoje niezłomne wysiłki w ratowaniu życia ludzkiego, Oskar Schindler został pośmiertnie uhonorowany najwyższym izraelskim odznaczeniem cywilnym. W 1993 roku Instytut Yad Vashem przyznał jemu oraz jego żonie Emilie tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Jest to zaszczytne wyróżnienie nadawane nie-Żydom, którzy z narażeniem własnego życia ratowali Żydów podczas Holokaustu. Pochówek Schindlera na Górze Syjon w Jerozolimie jest symbolicznym potwierdzeniem jego zasług. Jest on jedynym byłym członkiem NSDAP, który dostąpił zaszczytu pochówku w tym miejscu, co podkreśla wyjątkową skalę jego humanitarnych zasług, uznanych przez państwo Izrael. Instytut Yad Vashem corocznie upamiętnia jego dokonania.

Majątek i Finanse

Wydanie Fortuny na Łapówki

Pod koniec wojny, w maju 1945 roku, Oskar Schindler był bankrutem. Cały swój majątek, zarobiony na kontraktach wojskowych, wydał na łapówki dla urzędników SS oraz na zakupy żywności i leków na czarnym rynku. Jego celem było utrzymanie swoich pracowników przy życiu i zapewnienie im jak najlepszych warunków. Działania te, choć kosztowne, były kluczowe dla ocalenia setek ludzi. Schindler musiał stale lawirować między przepisami a potrzebami swoich podopiecznych. Schindler kupował jedzenie dla więźniów na czarnym rynku, co pochłaniało znaczną część jego majątku. Wydał na ratowanie żydów ogromne sumy pieniędzy.

Powojenne Niepowodzenia Biznesowe

Po zakończeniu wojny Oskar Schindler próbował sił w rolnictwie w Argentynie, jednakże poniósł tam bankructwo w 1958 roku. Po powrocie do Niemiec podejmował liczne próby biznesowe, między innymi w branży cementowej, jednak wszystkie zakończyły się fiaskiem. W rezultacie, do końca życia polegał na pomocy finansowej od organizacji żydowskich i osób, które uratował, zwanych „Schindlerjuden”. Schindler po wojnie nie mógł odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Mimo wysiłków, jego powojenne kariery biznesowe nie przyniosły sukcesu, co skłoniło go do powrotu do Niemiec. Schindler utrzymywał kontakt z wieloma uratowanymi przez siebie osobami.

Kontrowersje i Skandale

Problemy z Prawem i Alkoholem

Życie Oskara Schindlera nie było pozbawione problemów. W latach 1931–1932 był kilkakrotnie aresztowany za pijaństwo w miejscach publicznych. Przez znaczną część życia zmagał się z uzależnieniem od alkoholu, co było jednym z powodów jego chronicznego zadłużenia w okresie przedwojennym. To uzależnienie często kładło się cieniem na jego życiu osobistym i zawodowym.

Aresztowania przez Gestapo

Podczas wojny Schindler był trzykrotnie aresztowany przez nazistowskie służby. Pierwszy raz za handel na czarnym rynku. Innym razem za złamanie ustaw norymberskich – pocałował żydowską dziewczynę podczas swoich urodzin w fabryce. W 1944 roku został aresztowany w związku z dochodzeniem korupcyjnym dotyczącym Amona Götha. Za każdym razem odzyskiwał wolność dzięki swoim wpływowym znajomym w partii nazistowskiej, co świadczy o złożoności jego relacji z władzami. Schindler wielokrotnie balansował na granicy prawa, wykorzystując swoje kontakty dla dobra innych.

Ciekawostki z Życia Oskara Schindlera

Pasja do Motocykli

Od młodości Oskar Schindler był wielkim entuzjastą motocykli. Posiadał maszynę Moto Guzzi o pojemności 250 cm³ i przez kilka lat brał udział w amatorskich wyścigach górskich. Ta pasja pokazuje jego zamiłowanie do adrenaliny i luksusowych maszyn, które kontrastowały z jego późniejszymi heroizmem i poświęceniem.

Misja w Turcji

Jesienią 1940 roku Schindler został wysłany przez Abwehrę do Turcji. Jego zadaniem było zbadanie korupcji wśród niemieckich oficerów wywiadu pracujących w tamtejszej ambasadzie. Ta misja świadczy o dużym zaufaniu, jakim cieszył się wówczas w strukturach wojskowych III Rzeszy, pomimo jego problemów i dwuznacznej postawy.

Współpraca z Ruchem Oporu

W 1943 roku Schindler kilkakrotnie podróżował do Budapesztu, gdzie spotykał się z liderami syjonistycznymi. Przekazywał im raporty o zbrodniach nazistów na Żydach i przemycał fundusze od Agencji Żydowskiej dla Palestyny, które następnie oddawał żydowskiemu podziemiu w Polsce. Ta współpraca z ruchem oporu pokazuje jego zaangażowanie w walkę z nazizmem na wielu frontach, wykraczające poza ratowanie pracowników fabryki.

Historia Oskara Schindlera to niezwykłe świadectwo tego, jak jednostka potrafi przeciwstawić się złu, nawet działając w strukturach opresyjnego reżimu. Jego przemysłowe przedsięwzięcia wojennej Polski stały się narzędziem ratowania życia, a jego osobista odwaga i determinacja zapewniły ocalenie setkom ludzi przed zagładą. Choć jego życie było naznaczone osobistymi problemami i kontrowersjami, jego postawa podczas Holokaustu zapisała go na kartach historii jako symbol nadziei i humanitaryzmu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Oskar_Schindler