Thomas Hobbes: Lewiatan i filozofia państwa.

0

Thomas Hobbes (ur. 5 kwietnia 1588 w Westport, zm. 4 grudnia 1679 w Malmesbury) był angielskim filozofem, politologiem i historykiem, powszechnie uznawanym za jednego z prekursorów nowoczesnej filozofii politycznej. Jego długie życie, obejmujące 91 lat, było świadkiem burzliwych wydarzeń w historii Anglii, które w znacznym stopniu wpłynęły na jego twórczość. Najbardziej znanym dziełem Thomasa Hobbesa jest wydana w 1651 roku książka „Lewiatan” (ang. The Leviathan), w której przedstawił swoją teorię umowy społecznej i koncepcję silnego państwa. Był postacią wszechstronną, prawdziwym polimatą, którego zainteresowania obejmowały historię, teorię prawa, geometrię, optykę, teologię i etykę, a także tłumaczenia dzieł klasycznych.

Jego narodziny były naznaczone niepokojem – nastąpiły przedwcześnie, wywołane strachem matki przed zbliżającą się inwazją hiszpańskiej Wielkiej Armady. Sam filozof wspominał ten fakt, mówiąc, że jego matka urodziła bliźnięta: jego samego oraz strach. Filozof ten, jako thomas hobbes, wywarł ogromny wpływ na późniejsze myślicieli, w tym na Johna Locke’a, choć ich poglądy na naturę człowieka i rolę państwa znacznie się różniły. Wkład Hobbesa w rozwój myśli politycznej, zwłaszcza jego koncepcje suwerenności i stanu natury, pozostaje kluczowy dla zrozumienia ewolucji zachodniej myśli politycznej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na grudzień 1679 roku Thomas Hobbes miał 91 lat.
• Żona/Mąż: Thomas Hobbes nigdy się nie ożenił.
• Dzieci: Thomas Hobbes nie miał dzieci.
• Zawód: Filozof, politolog, historyk, tłumacz.
• Główne osiągnięcie: Autor dzieła „Lewiatan” i twórca teorii umowy społecznej.

Kim był Thomas Hobbes?

Podstawowe informacje biograficzne

Thomas Hobbes urodził się 5 kwietnia 1588 roku w Westport, niewielkiej miejscowości w hrabstwie Wiltshire. Zmarł 4 grudnia 1679 roku w Malmesbury, dożywając imponującego wieku 91 lat. Jego narodziny przypadły na okres wielkiego napięcia w Anglii, związanego z zagrożeniem ze strony hiszpańskiej Wielkiej Armady. Ten traumatyczny początek życia, wywołany strachem matki, sam filozof określił jako narodziny jego i strachu, co symbolicznie podkreślało jego późniejsze zainteresowanie lękiem jako motorem ludzkich działań i podstawą organizacji społecznej. Był postacią o niezwykle szerokich zainteresowaniach, co czyni go przedstawicielem epoki renesansu. Jego intelektualny dorobek obejmuje prace z zakresu historii, jurysprudencji, geometrii, optyki, teologii, etyki, a także liczne tłumaczenia dzieł starożytnych. Jest on powszechnie uznawany za jednego z kluczowych twórców nowoczesnej filozofii politycznej. Jego najbardziej wpływowym dziełem jest opublikowany w 1651 roku „Lewiatan” (ang. The Leviathan), w którym przedstawił fundamentalne dla jego myśli koncepcje dotyczące natury ludzkiej, stanu natury oraz teorii umowy społecznej.

Życie prywatne i rodzinne

Ojciec Thomasa Hobbesa, również imieniem Thomas, pełnił funkcję wikariusza. Jego kariera duchowna została jednak przedwcześnie zakończona po incydencie z udziałem bójki z innym duchownym przed własnym kościołem w Londynie, co zmusiło go do opuszczenia miasta. Po tym wydarzeniu, pieczę nad młodym Thomasem przejął jego zamożny stryj, Francis Hobbes. Francis był producentem rękawiczek i odegrał kluczową rolę w życiu swojego bratanka, finansując jego edukację. Mimo swojego wykształcenia i pozycji intelektualnej, Thomas Hobbes nigdy się nie ożenił i nie miał dzieci. Przez większość swojego dorosłego życia pozostawał blisko związany z arystokratyczną rodziną Cavendishów. Służył jako tutor i sekretarz dla kilku pokoleń tej potężnej dynastii, co zapewniło mu stabilność finansową i dostęp do wyższych kręgów intelektualnych i politycznych.

Edukacja i rozwój intelektualny

Już przed podjęciem studiów uniwersyteckich, młody Thomas Hobbes wykazał się niezwykłymi zdolnościami filologicznymi. Dokonał imponującego tłumaczenia „Medei” Eurypidesa z języka greckiego na łacińskie wiersze, co świadczyło o jego wczesnych talentach humanistycznych. W latach 1601–1602 wstąpił do Magdalen Hall, instytucji będącej poprzedniczką Hertford College na Uniwersytecie Oksfordzkim. Tam studiował logikę scholastyczną i matematykę, choć sam Hobbes nie pałał entuzjazmem do ówczesnego systemu nauczania uniwersyteckiego, uważając go za przestarzały. Lata 1610–1615 to okres jego pierwszej „Grand Tour” po Europie. Podróże te miały ogromny wpływ na jego rozwój intelektualny, pozwalając mu na zetknięcie się z nowymi, europejskimi metodami naukowymi i krytycznym sposobem myślenia, które stanowiły opozycję do tradycyjnej scholastyki. To właśnie podczas tych podróży zaczął kształtować się jego własny, unikalny system filozoficzny.

Kariera i dorobek naukowy Thomasa Hobbesa

Kluczowe dzieła i publikacje

Pierwszym znaczącym dziełem Thomasa Hobbesa, opublikowanym w 1628 roku, było angielskie tłumaczenie „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa. Co istotne, było to pierwsze tłumaczenie tej klasycznej pracy dokonane bezpośrednio z greckiego manuskryptu, co podkreślało jego dbałość o wierność oryginałowi i głębokie zrozumienie tekstu. Przez krótki czas Hobbes pracował również jako amanuensis, czyli sekretarz lub kopista, dla słynnego Francisa Bacona. W tym okresie pomagał Baconowi w tłumaczeniu kilku jego esejów na język łaciński, co z pewnością stanowiło cenne doświadczenie w jego rozwoju intelektualnym. W 1642 roku wydał dzieło „De Cive” (O obywatelu), które stanowiło trzecią część jego ambitnego, planowanego systemu filozoficznego. Książka ta została bardzo dobrze przyjęta w kręgach intelektualnych, zyskując uznanie za głębię analizy. Jednakże, opus magnum Thomasa Hobbesa, które na zawsze wpisało go do historii myśli, to „Lewiatan” (ang. The Leviathan), wydany w połowie 1651 roku. Dzieło to zawierało słynną rycinę na stronie tytułowej, przedstawiającą giganta złożonego z wielu małych ludzkich postaci, co symbolizowało państwo jako „ciało polityczne” posiadające absolutną władzę suwerena. Hobbes opracował również ambitny system filozoficzny, który zamierzał podzielić na trzy główne traktaty: o ciele (De Corpore), o człowieku (De Homine) oraz o państwie. Dążył w nim do wyjaśnienia wszystkich zjawisk poprzez mechaniczne działanie i ruch, co było odzwierciedleniem jego zainteresowania naukami przyrodniczymi.

Warto wiedzieć: Opracowany przez Hobbesa system filozoficzny obejmował trzy traktaty, które miały na celu wyjaśnienie świata poprzez zasady mechaniki i ruchu.

Wkład w filozofię polityczną

Thomas Hobbes jest postacią fundamentalną dla rozwoju filozofii politycznej, a jego teorie wywarły trwały wpływ na późniejsze myślicieli. Kluczową koncepcją w jego filozofii jest teoria „stanu natury”, który opisywał jako „wojnę każdego z każdym” (łac. bellum omnium contra omnes). W tym pierwotnym stanie ludzkie życie było, według Hobbesa, „samotne, biedne, bezbronne, zwierzęce i krótkie”. W swojej teorii politycznej argumentował, że jedynym sposobem na uniknięcie tego chaosu i zapewnienie pokoju oraz stabilności społecznej jest powierzenie absolutnej władzy suwerenowi w ramach umowy społecznej. Doświadczenie angielskiej wojny domowej (1642–1651), toczącej się między siłami parlamentarnymi a rojalistami, utwierdziło go w przekonaniu o konieczności istnienia silnych, absolutnych rządów do utrzymania porządku. Idee Hobbesa, dotyczące natury ludzkiej jako egoistycznej i dążącej do samozachowania, oraz potrzeba silnego suwerena, który za pomocą strachu i siły utrzyma pokój, stanowiły podstawę dla rozwoju koncepcji państwa i jego roli w społeczeństwie. Jego prace, w tym „De Cive” i „Lewiatan”, stały się kamieniami węgielnymi dla dalszych dyskusji na temat legitymacji władzy, praw jednostki i natury społeczeństwa. Choć jego wizja państwa bywała krytykowana za nadmierny autorytaryzm, stanowiła ona ważny punkt odniesienia dla późniejszych myślicieli, takich jak John Locke, który rozwijał koncepcję umowy społecznej w bardziej liberalnym duchu. Wpływ Hobbesa na rozwój political philosophy jest niepodważalny, a jego koncepcje, takie jak stan natury i suweren, wciąż są przedmiotem analiz i debat.

Warto wiedzieć: Hobbes sformułował koncepcję „stanu natury” jako „wojny każdego z każdym” (bellum omnium contra omnes), gdzie życie ludzkie jest „samotne, biedne, bezbronne, zwierzęce i krótkie”.

Kluczowym elementem teorii politycznej Hobbesa jest przekonanie, że skuteczna umowa społeczna nie musi koniecznie prowadzić do ubezwłasnowolnienia jednostek i przekazania całej władzy suwerenowi, lecz jest niezbędna do zapewnienia porządku i bezpieczeństwa. Doświadczenie wojny domowej w Anglii (1642–1651) tylko potwierdziło jego przekonanie o potrzebie silnych rządów absolutnych dla utrzymania stabilności społecznej.

Inne dziedziny zainteresowań

Poza filozofią polityczną, Thomas Hobbes wykazywał wszechstronne zainteresowania naukowe i intelektualne. Jego polimatyczny umysł obejmował takie dziedziny jak historia, gdzie jego tłumaczenie „Wojny peloponeskiej” było znaczącym wkładem. Zajmował się również jurysprudencją, zgłębiając teorię prawa. Jego zainteresowanie geometrią i optyką świadczy o jego skłonności do racjonalistycznego i mechanistycznego postrzegania świata. Tematy te były ściśle powiązane z jego filozofią, w której starał się wyjaśniać zjawiska za pomocą ruchu i mechaniki. Hobbes poruszał również kwestie teologiczne i etyczne, choć jego poglądy w tych obszarach często budziły kontrowersje. Jego wkład w tłumaczenia klasyki, jak wspomniane tłumaczenie „Medei” Eurypidesa, pokazuje jego głębokie zakorzenienie w tradycji humanistycznej, mimo że jego własna filozofia często odchodziła od tradycyjnych założeń. Jego system filozoficzny, który obejmował traktaty o ciele (De Corpore) i o człowieku (De Homine), miał na celu stworzenie spójnego obrazu świata opartego na zasadach mechanistycznych.

Najważniejsze wydarzenia i doświadczenia życiowe

Dzieciństwo i wpływ rodziny

Narodziny Thomasa Hobbesa w 1588 roku były naznaczone niezwykłymi okolicznościami. Jego matka, będąc w zaawansowanej ciąży, urodziła go przedwcześnie, wywołane paniką na wieść o zbliżającej się inwazji hiszpańskiej Wielkiej Armady. Sam filozof wspominał to wydarzenie, mówiąc, że jego matka urodziła bliźnięta: jego samego oraz strach. To pierwsze doświadczenie lęku i niepewności mogło mieć głęboki wpływ na jego późniejsze rozważania o naturze ludzkiej i konieczności stworzenia silnego państwa, które zapewniłoby bezpieczeństwo. Ojciec, Thomas Sr., był wikariuszem, jednak jego kariera została przerwana przez incydent z udziałem bójki z innym duchownym, co zmusiło go do opuszczenia Londynu. Po tym wydarzeniu, wychowaniem młodego Thomasa zajął się jego zamożny stryj, Francis Hobbes. Francis, będący producentem rękawiczek, wziął na siebie odpowiedzialność za edukację bratanka, co pozwoliło mu na zdobycie solidnego wykształcenia, które w przyszłości stało się fundamentem jego intelektualnego dorobku.

Relacje z arystokracją i nauczanie

Przez znaczną część swojego dorosłego życia, Thomas Hobbes był ściśle związany z wpływową arystokratyczną rodziną Cavendishów. Pełnił tam rolę tutora, czyli nauczyciela, a także sekretarza, dla kilku pokoleń tej dynastii. Ta bliska relacja z arystokracją zapewniła mu nie tylko stabilność finansową, ale także dostęp do bogatych zbiorów bibliotecznych oraz możliwość uczestniczenia w dyskusjach intelektualnych na najwyższym szczeblu. Jednym z najbardziej prestiżowych etapów jego kariery było objęcie w 1647 roku, podczas pobytu na wygnaniu w Paryżu, funkcji instruktora matematyki dla młodego Karola, księcia Walii, który później miał panować jako król Karol II Stuart. Ta rola świadczy o jego wysokiej pozycji w kręgach intelektualnych i zaufaniu, jakim darzyli go jego patroni. Praca dla rodziny Cavendishów była kluczowa dla jego rozwoju, umożliwiając mu zgłębianie wiedzy i formułowanie własnych teorii na temat społeczeństwa i władzy.

Warto wiedzieć: W 1647 roku Hobbes pełnił funkcję instruktora matematyki dla Karola II Stuarta, przyszłego króla Anglii.

Wygnanie i powrót do Anglii

Kontrowersyjne poglądy religijne i polityczne Thomasa Hobbesa, szczególnie te wyrażone w jego dziełach, doprowadziły do konieczności opuszczenia Anglii. W 1640 roku, na jedenaście lat, musiał udać się na wygnanie do Paryża. Okres ten był dla niego czasem intensywnych przemyśleń i pracy nad kluczowymi tekstami. Po ustabilizowaniu się sytuacji politycznej w Anglii i zakończeniu wojny domowej, Hobbes powrócił do ojczyzny. W późniejszych latach, mimo swoich początkowo monarchistycznych sympatii, szukał ochrony u rewolucyjnego rządu angielskiego, co świadczyło o jego pragmatyzmie i dążeniu do zapewnienia sobie bezpieczeństwa intelektualnego i fizycznego. Jego powrót do Anglii pozwolił mu na kontynuowanie pracy naukowej i publikację kolejnych dzieł, choć jego poglądy nadal budziły gorące dyskusje.

Kontrowersje i konflikty

Publikacja „Lewiatana”

Publikacja „Lewiatana” w 1651 roku wywołała natychmiastowy skandal i szerokie oburzenie. Krytycy oskarżyli Hobbesa o ateizm i „hobbizm”, co prowadziło do jego izolacji, zwłaszcza w kręgach wygnanych rojalistów przebywających wówczas w Paryżu. Jego radykalne poglądy na temat natury ludzkiej i konieczności absolutnej władzy suwerena były postrzegane jako zagrożenie dla tradycyjnych porządków społecznych i religijnych. Obraz państwa jako potężnego, mechanistycznego organizmu, którego władza wynika z umowy społecznej, a nie z boskiego prawa, był rewolucyjny i budził sprzeciw. Oskarżenia o ateizm wynikały z jego racjonalistycznego podejścia do religii i krytyki instancji kościelnych jako autonomicznej władzy politycznej. Te kontrowersje towarzyszyły Hobbesowi przez całe życie, choć jego dzieła zyskały uznanie jako fundamentalne dla rozwoju myśli politycznej.

Konflikty z innymi myślicielami

Thomas Hobbes był postacią o silnym charakterze intelektualnym, co często prowadziło do ostrych konfliktów z innymi czołowymi myślicielami swoich czasów. Jednym z najbardziej znanych przykładów jest jego zażarty spór z René Descartesem. W 1641 roku Hobbes napisał krytykę „Medytacji o pierwszej filozofii” Descartesa, podważając jego argumenty dotyczące istnienia Boga i duszy. Ich wymiana zdań była na tyle szorstka i nieprzejednana, że Descartes ostatecznie zerwał wszelką korespondencję z Hobbesem, co świadczy o skali ich intelektualnego starcia. Inne konflikty wynikały z jego krytycznego podejścia do tradycyjnych autorytetów i dogmatów. Jego dążenie do stworzenia spójnego, mechanistycznego systemu filozoficznego często wchodziło w kolizję z innymi nurtami myślowymi, co skutkowało burzliwymi debatami i wzajemnymi oskarżeniami.

Ciekawostki z życia Thomasa Hobbesa

Podczas swojego pobytu we Florencji w 1636 roku, Thomas Hobbes odwiedził Galileusza, który wówczas znajdował się w areszcie domowym po wyroku inkwizycji. Ta wizyta miała istotny wpływ na zainteresowanie Hobbesa fizyką i doktryną ruchu, które stały się ważnym elementem jego filozofii mechanistycznej. W 1647 roku Hobbes otarł się o śmierć z powodu ciężkiej choroby. Schorzenie to wyłączyło go z pracy intelektualnej na okres sześciu miesięcy, jednak po wyzdrowieniu zdołał ukończyć pisanie swojego kluczowego dzieła, „Lewiatana”. Mimo głębokiego zainteresowania fizyką i ruchem ciał, Hobbes otwarcie gardził pracą eksperymentalną. Uważał ją za mniej wartościową niż czyste rozważania teoretyczne i dedukcyjne, co odzwierciedlało jego preferencję dla racjonalnego rozumowania nad empirycznym badaniem świata.

Lista kluczowych dziedzin, w których działał Thomas Hobbes:

• Historia
• Jurysprudencja (teoria prawa)
• Geometria
• Optyka
• Teologia
• Etyka
• Tłumaczenia klasyki

Kluczowe wydarzenia w życiu Thomasa Hobbesa:

• 1588: Narodziny w Westport.
• 1601-1602: Rozpoczęcie studiów w Magdalen Hall, Oksford.
• 1610-1615: Pierwsza „Grand Tour” po Europie.
• 1628: Publikacja tłumaczenia „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa.
• 1640: Wyjazd na wygnanie do Paryża.
• 1641: Publikacja krytyki „Medytacji” Kartezjusza.
• 1642: Publikacja „De Cive”.
• 1647: Instruktorem matematyki Karola, księcia Walii.
• 1651: Publikacja „Lewiatana”.
• 1660: Powrót do Anglii.
• 1679: Śmierć w Malmesbury.

Thomas Hobbes, jako jeden z najważniejszych filozofów politycznych swoich czasów, stworzył dzieła, które do dziś kształtują dyskusje o państwie i społeczeństwie. Jego teoria umowy społecznej i koncepcja suwerena pozostają fundamentalnymi elementami analizy ustrojów politycznych, a jego długie i burzliwe życie dostarczyło mu bogatego materiału do refleksji nad naturą człowieka i porządkiem społecznym.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Hobbes