**Toulouse-Lautrec: Henri de Toulouse-Lautrec – malarz, ojciec współczesnego plakatu**

0

Henri de Toulouse-Lautrec, urodzony jako Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Montfa, był francuskim malarzem i grafikiem, którego życie przypadało na lata 1864-1901. Na 24 listopada 2024 roku ma 160 lat. Jest synem hrabiego Alphonse’a de Toulouse-Lautrec Montfa i Adèle Zoë Tapié de Celeyran. Jego twórczość, silnie związana z postimpresjonizmem i ruchem Art Nouveau, zrewolucjonizowała sztukę plakatu, a jego obrazy i grafiki uchwyciły niepowtarzalny klimat paryskiego życia nocnego Belle Époque, zwłaszcza w słynnym kabarecie Moulin Rouge, gdzie stał się kronikarzem jego gwiazd, takich jak La Goulue czy Jane Avril.

Jego burzliwe życie, naznaczone problemami zdrowotnymi i uzależnieniem od alkoholu, stanowiło inspirację dla wielu dzieł sztuki, które do dziś budzą podziw swoim realizmem i emocjonalną głębią. Toulouse-Lautrec, mimo krótkiego życia, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo artystyczne, które wywarło wielki wpływ na rozwój sztuki współczesnej, a jego prace znajdują się w najważniejszych muzeach na świecie, takich jak Musée d’Orsay czy Art Institute of Chicago.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 160 lat (stan na 24 listopada 2024)
• Żona/Mąż: Brak informacji
• Dzieci: Brak informacji
• Zawód: Malarz, grafik, ilustrator
• Główne osiągnięcie: Zrewolucjonizowanie sztuki plakatu i uchwycenie życia nocnego Belle Époque

Podstawowe informacje o Henri de Toulouse-Lautrecu

Pełne imię i nazwisko oraz tytuły

Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Montfa, znany powszechnie jako Henri de Toulouse-Lautrec, był artystą o arystokratycznych korzeniach. Posiadał tytuł hrabiego (Comte), który odziedziczył po swojej rodzinie, wywodzącej się z linii hrabiów Tuluzy i wicehrabiów Montfa. Jego pełne nazwisko odzwierciedlało jego szlacheckie pochodzenie, a sam artysta często posługiwał się skróconą formą swojego nazwiska rodowego.

Data i miejsce urodzenia

Henri de Toulouse-Lautrec przyszedł na świat 24 listopada 1864 roku w Albi, malowniczym mieście w południowej Francji. Urodził się w domu swoich ciotecznych babek, położonym przy rue de l’École Mage. To właśnie w tej atmosferze, z dala od wielkomiejskiego zgiełku, rozpoczęła się jego droga życiowa, która wkrótce miała zaprowadzić go do artystycznej stolicy Europy – Paryża.

Data i okoliczności śmierci

Niestety, życie Henriego de Toulouse-Lautrec było krótkie. Zmarł w wieku zaledwie 36 lat, 9 września 1901 roku. Bezpośrednią przyczyną jego śmierci były powikłania związane z wieloletnim alkoholizmem oraz chorobą weneryczną – syfilisem. Te tragiczne okoliczności podkreślają trudną drogę, jaką przeszedł artysta, walcząc z własnymi słabościami i problemami zdrowotnymi.

Pseudonim artystyczny

W swojej karierze artystycznej Henri de Toulouse-Lautrec nie zawsze posługiwał się swoim pełnym nazwiskiem. Podczas wystawy w Tuluzie w 1887 roku zdecydował się na użycie pseudonimu „Tréclau”. Był to sprytny zabieg – „Tréclau” to słowo utworzone w języku verlan, francuskim slangu polegającym na przestawianiu sylab, stanowiące anagram jego rodowego nazwiska Lautrec. Ten pseudonim świadczy o jego poczuciu humoru i dystansie do konwencji.

Przynależność do nurtów artystycznych

Henri de Toulouse-Lautrec jest powszechnie uznawany za jednego z czołowych malarzy postimpresjonistycznych. Jego twórczość, charakteryzująca się wyrazistą kreską, odważną kompozycją i żywą kolorystyką, wykraczała poza ramy tradycyjnego malarstwa. Jednocześnie jego prace silnie wiązały się z estetyką ruchu Art Nouveau, zwłaszcza w kontekście projektowania plakatów i ilustracji, gdzie dominowały płynne linie i dekoracyjne formy.

Rodzina i życie prywatne Henriego de Toulouse-Lautrec

Arystokratyczne pochodzenie i rodzice

Henri de Toulouse-Lautrec pochodził z rodziny o bogatej historii i wysokim statusie społecznym. Był pierworodnym synem hrabiego Alphonse’a de Toulouse-Lautrec Montfa oraz Adèle Zoë Tapié de Celeyran. Jego rodzina należała do francuskiej arystokracji, co niewątpliwie wpływało na jego wychowanie i perspektywy życiowe, choć sam artysta często dystansował się od sztywnych konwenansów swojego środowiska.

Tragedia rodzinna i separacja rodziców

Wczesne dzieciństwo Henriego naznaczyła tragedia rodzinna – śmierć jego młodszego brata, drugiego dziecka jego rodziców. Doprowadziło to do separacji hrabiego Alphonse’a i Adèle Zoë. Po tym bolesnym wydarzeniu, mały Henri trafił pod opiekę niani, co mogło mieć wpływ na jego późniejsze poczucie osamotnienia i potrzebę bliskości z innymi ludźmi.

Relacja z Suzanne Valadon

W 1885 roku, w wieku dwudziestu jeden lat, Henri poznał Suzanne Valadon, młodą artystkę, która sama dążyła do zdobycia uznania w świecie sztuki. Toulouse-Lautrec nie tylko wspierał jej ambicje artystyczne, ale również nawiązał z nią bliską relację, która prawdopodobnie przerodziła się w romans. Ich burzliwy związek zakończył się w 1888 roku dramatycznym wydarzeniem – próbą samobójczą Valadon, co świadczy o intensywności i skomplikowaniu ich relacji.

Wpływ matki na karierę

Mimo trudności w relacjach rodzinnych, matka Henriego, Adèle Zoë, odegrała kluczową rolę w rozwoju jego kariery artystycznej. Wykorzystując swoje wpływy w kręgach arystokratycznych i artystycznych, zapewniła synowi możliwość nauki w prestiżowym paryskim studio Léona Bonnata. To właśnie dzięki jej wsparciu Henri mógł rozwijać swój talent i zdobywać pierwsze szlify w świecie malarstwa.

Kariera artystyczna Henriego de Toulouse-Lautrec

Edukacja artystyczna

Nauka malarstwa stanowiła dla Henriego de Toulouse-Lautrec priorytet. Od 1882 roku kształcił się w Paryżu, najpierw pod okiem znanego malarza portrecisty Léona Bonnata, a następnie w studio Fernanda Cormona. W tych artystycznych placówkach miał okazję poznać wielu przyszłych wybitnych artystów, w tym Émile’a Bernarda oraz samego Vincenta van Gogha, z którym nawiązał bliską znajomość i którego twórczość podziwiał.

Współpraca z Moulin Rouge i plakaty

Przełomowym momentem w karierze Toulouse-Lautrec była współpraca z otwartym w 1889 roku kabaretem Moulin Rouge. Artysta otrzymał zlecenie na stworzenie serii plakatów reklamowych, które szybko zdobyły ogromną popularność. W tamtych czasach praca komercyjna często była lekceważona przez środowisko artystyczne, jednak Henri z entuzjazmem przyjął to zadanie. Nie tylko zyskał własne, niezależne dochody, ale również zapewnił sobie stałe miejsce w kabarecie – zarezerwowany stolik, z którego mógł obserwować i dokumentować życie nocne Paryża.

Warto wiedzieć: Współpraca z Moulin Rouge i tworzenie plakatów dla tego kabaretu miały kluczowe znaczenie dla rozwoju Henriego, pozwalając mu na artystyczną ekspresję i finansową niezależność. Jego wkład w rozwój nowoczesnego plakatu jest nieoceniony.

Zarezerwowane miejsce

Zlecenie na plakaty dla Moulin Rouge przyniosło Henriemu de Toulouse-Lautrec nie tylko stabilność finansową, ale także unikalną pozycję w świecie paryskiej rozrywki. Otrzymał on stałe miejsce przy stoliku w kabarecie, co pozwoliło mu na swobodne obserwowanie i szkicowanie artystów i bywalców. Ta możliwość była bezcenna dla jego twórczości, która koncentrowała się na uchwyceniu autentyzmu i dynamiki życia nocnego, a jego dzieła sztuki często powstawały właśnie tam.

Muzy i modele z Montmartre

Toulouse-Lautrec zasłynął jako mistrz w portretowaniu niezwykłych postaci paryskiego życia nocnego. Na swoich pracach uwieczniał ikony Montmartre, takie jak charyzmatyczna piosenkarka Yvette Guilbert, energetyczna tancerka Louise Weber, znana jako La Goulue, oraz enigmatyczna Jane Avril. Jego portrety nie były jedynie wiernym odwzorowaniem wyglądu, lecz głębokim studium charakteru i emocji, które sprawiały, że jego dzieł sztuki były tak żywe i poruszające.

Działalność ilustratorska

Poza pracami malarskimi i plakatami, Henri de Toulouse-Lautrec aktywnie działał jako ilustrator. W połowie lat 90. XIX wieku jego dowcipne i błyskotliwe ilustracje regularnie pojawiały się na łamach popularnego magazynu satyrycznego „Le Rire”. Jego rysunki dla humorystycznego pisma le rire, często przedstawiające scenki z życia codziennego i paryskiego rozrywkowego świata, cieszyły się dużym uznaniem czytelników i umacniały jego pozycję jako wszechstronnego artysty.

Wystawy międzynarodowe

Talent Henriego de Toulouse-Lautrec szybko zyskał uznanie poza granicami Francji. W 1888 roku belgijski krytyk sztuki Octave Maus zaprosił go do udziału w wystawie „Vingt” (Dwudziestu) w Brukseli. Artysta zaprezentował tam jedenaście swoich prac, co było ważnym krokiem w jego międzynarodowej karierze i dowodem na rosnące zainteresowanie jego unikalnym stylem malarstwa.

Osiągnięcia i nagrody

Rekord aukcyjny

Choć Henri de Toulouse-Lautrec nie zdobywał tradycyjnych nagród artystycznych w trakcie swojego życia, jego prace osiągają dziś zawrotne ceny na rynku sztuki. W 2005 roku jego wczesny obraz zatytułowany „La Blanchisseuse” (Praczka) został sprzedany w domu aukcyjnym Christie’s za rekordową kwotę 22,4 miliona dolarów amerykańskich. Ten fakt świadczy o nieprzemijającej wartości i znaczeniu jego malarstwa dla świata sztuki.

Zdrowie i jego wpływ na życie

Skutki inbredu i wrodzone wady

Zdrowie Henriego de Toulouse-Lautrec było od początku naznaczone trudnościami. Powodem tego były wady genetyczne wynikające z chowu wsobnego, gdyż jego rodzice byli ciotecznym rodzeństwem. Ta bliska relacja rodzinna, choć akceptowana w niektórych kręgach arystokratycznych, miała niestety negatywny wpływ na jego rozwój fizyczny i predyspozycje zdrowotne.

Wypadki i zahamowanie wzrostu

W wieku zaledwie 13 lat Henri doznał pierwszego poważnego wypadku – złamał prawą kość udową. Rok później, w wieku 14 lat, drugi upadek spowodował złamanie lewej kości udowej. Niestety, z powodu rzadkiej choroby genetycznej, kości te nie zrosły się prawidłowo, co miało fatalne skutki dla jego dalszego rozwoju fizycznego.

Niski wzrost i zespół Toulouse-Lautreca

W wyniku wspomnianych wypadków i choroby, nogi Henriego de Toulouse-Lautrec przestały rosnąć. W rezultacie osiągnął on ostatecznie bardzo niski wzrost – zaledwie 1,52 metra, przy zachowaniu proporcji tułowia dorosłego mężczyzny. Choroba, na którą cierpiał, jest dziś nazywana potocznie zespołem Toulouse-Lautreca, a jej medyczna nazwa to prawdopodobnie piknodysostoza, charakteryzująca się zaburzeniami wzrostu kości.

Paraliż i udary

Ostatnie lata życia Henriego de Toulouse-Lautrec były naznaczone postępującymi problemami zdrowotnymi. W marcu 1901 roku doznał pierwszego udaru, który spowodował paraliż jego nóg od pasa w dół. Niestety, w sierpniu tego samego roku nastąpił kolejny, cięższy udar, który doprowadził do hemiplegii, czyli porażenia połowicznego ciała. Te wydarzenia znacząco ograniczyły jego możliwości ruchowe i artystyczne.

Kontrowersje i skandale w życiu artysty

Fascynacja domami publicznymi i życie w burdelu

Henri de Toulouse-Lautrec wykazywał silną fascynację środowiskiem prostytutek. Twierdził, że w ich towarzystwie czuł się swobodnie i nie był oceniany przez pryzmat swojej niepełnosprawności, co było dla niego niezwykle ważne. Często mieszkał w domach publicznych, na przykład przy Rue d’Amboise, gdzie tworzył setki rysunków i obrazów dokumentujących codzienne życie tych kobiet. Jego prace z tego okresu, takie jak obrazy i plakaty przedstawiające życie w burdelu, odznaczają się niezwykłym realizmem i empatią.

Pojedynek o honor Van Gogha

Toulouse-Lautrec był lojalnym przyjacielem i obrońcą swoich artystycznych kolegów. W 1890 roku, w obronie dobrego imienia Vincenta van Gogha, wyzwał na pojedynek artystę Henry’ego de Groux, który publicznie skrytykował prace van Gogha. Ten incydent świadczy o jego silnym poczuciu sprawiedliwości i przywiązaniu do bliskich mu osób.

Alkoholizm i koktajl „Earthquake”

Niestety, Henri de Toulouse-Lautrec zmagał się z poważnym uzależnieniem od alkoholu, które miało katastrofalny wpływ na jego zdrowie. Przypisuje mu się stworzenie słynnego koktajlu „Earthquake” (Tremblement de Terre), składającego się w równych proporcjach z absyntu i koniaku. Ten mocny trunek, symbolizujący jego wewnętrzne rozterki, stał się jedną z legend związanych z jego życiem.

Pobyt w sanatorium i twórczość w izolacji

W lutym 1899 roku, w wyniku wycieńczenia organizmu spowodowanego alkoholizmem, rodzina Henriego zdecydowała się umieścić go na trzy miesiące w sanatorium Folie Saint-James. Mimo trudnych warunków i pogarszającego się stanu zdrowia, artysta nie zaprzestał swojej pracy. Nawet w izolacji tworzył, rysując serię 39 portretów cyrkowych, co pokazuje jego niezłomną pasję i potrzebę tworzenia dzieł sztuki.

Zainteresowania i umiejętności kulinarne

„Henri kucharz” i zamiłowanie do gastronomii

Zanim Henri de Toulouse-Lautrec zdobył sławę jako malarz, w swojej rodzinie znany był jako „Henri kucharz”. Określenie to nie było przypadkowe – artysta był bowiem wybitnym smakoszem i pasjonatem sztuki kulinarnej. Jego zamiłowanie do dobrego jedzenia i picia było równie silne, co jego pasja do malarstwa, a jego umiejętności gastronomiczne budziły podziw wśród znajomych.

Organizacja przyjęć artystycznych

Henri de Toulouse-Lautrec regularnie organizował przyjęcia, podczas których sam odpowiadał za wszystkie aspekty kulinarne. Samodzielnie projektował menu, dbał o zakup najlepszych składników i osobiście przygotowywał potrawy. Jego przyjęcia były wydarzeniami towarzyskimi, które gromadziły artystów, pisarzy i przedstawicieli paryskiej bohemy, tworząc niepowtarzalną atmosferę.

Słynne przyjęcie u Natansonów

Jednym z najbardziej spektakularnych przykładów jego kulinarnego talentu było przyjęcie, które zorganizował w lutym 1895 roku dla 300 gości. Jako jedyny barman i szef kuchni, przygotował około 2000 koktajli, serwując je swoim licznym gościom. To wydarzenie, zorganizowane u Natansonów, przeszło do historii jako dowód jego niezwykłej energii i gościnności.

Książka kucharska i popisowe danie

Po śmierci artysty, jego przyjaciel Maurice Joyant opublikował zbiór jego przepisów kulinarnych w książce zatytułowanej „La Cuisine de Monsieur Momo, Célibataire” (1930). Książka zawiera około 150 przepisów, w tym jego popisowe danie – wyśmienitą sałatkę katalońską. Publikacja ta stanowi fascynujące świadectwo innego, mniej znanego oblicza Toulouse-Lautrec, odkrywając jego pasję do gastronomii.

Ciekawostki z życia Henriego de Toulouse-Lautrec

Laska z niespodzianką

Ze względu na swoje problemy z poruszaniem się, Henri de Toulouse-Lautrec często posługiwał się laską. Jednak jego laska kryła w sobie pewną tajemnicę – była wydrążona w środku i służyła mu do ukrywania zapasu alkoholu. Był to swoisty sposób na radzenie sobie z trudnościami i zapewnienie sobie chwil ulgi w każdej sytuacji.

Przyjaźń z Oscarem Wilde’em i portret

Podczas swoich pobytów w Londynie, Henri de Toulouse-Lautrec nawiązał bliską przyjaźń z wybitnym pisarzem Oscarem Wilde’em. Artysta stał się jego głośnym obrońcą podczas głośnego procesu, jakim pisarz został objęty. W tym samym roku, w którym odbył się proces Wilde’a, Toulouse-Lautrec namalował jego charakterystyczny portret, który do dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych przedstawień pisarza.

Zamiłowanie do koni

Już od najmłodszych lat Henri de Toulouse-Lautrec wykazywał ogromne zainteresowanie końmi. Dzięki lekcjom u malarza René Princeteau, od dziecka pasjonował się malowaniem tych majestatycznych zwierząt. Ta pasja zaowocowała licznymi dziełami o tematyce cyrkowej i jeździeckiej, które charakteryzują się dynamizmem i wnikliwym spojrzeniem na ruch i anatomię koni.

Kluczowe momenty w karierze

Kariera Henriego de Toulouse-Lautrec była pełna znaczących wydarzeń, które ukształtowały jego artystyczny styl i pozycję w świecie sztuki.

• 1882: Rozpoczęcie edukacji artystycznej w Paryżu u Léona Bonnata.
• 1885: Poznanie Suzanne Valadon.
• 1887: Użycie pseudonimu „Tréclau”.
• 1888: Udział w wystawie „Vingt” w Brukseli.
• 1889: Otwarcie Moulin Rouge i początek współpracy z kabaretem.
• 1890: Pojedynek o honor Van Gogha.
• Połowa lat 90. XIX wieku: Regularne publikowanie ilustracji w „Le Rire”.
• 1895: Zorganizowanie słynnego przyjęcia dla 300 gości.
• 1899: Pobyt w sanatorium Folie Saint-James.
• 1901: Doznanie paraliżu i kolejnego udaru.
• 2005: Rekordowa sprzedaż obrazu „La Blanchisseuse”.

Najważniejsze postacie uwiecznione na obrazach

Henri de Toulouse-Lautrec zasłynął z tworzenia portretów i scen rodzajowych z życia paryskiego półświatka i artystów. Do grona jego najczęściej przedstawianych muz i modeli należeli:

• Yvette Guilbert – piosenkarka
• Louise Weber (La Goulue) – tancerka
• Jane Avril – tancerka
• Suzanne Valadon – artystka i prawdopodobna kochanka
• Vincent van Gogh – malarz, przyjaciel
• Oscar Wilde – pisarz, przyjaciel
• Aristide Bruant – piosenkarz i właściciel kabaretu
• Valentin le Désossé – tancerz
• Marcelle Lender – tancerka

Kluczowe miejsca związane z twórczością i życiem

Twórczość i życie Henriego de Toulouse-Lautrec były nierozerwalnie związane z konkretnymi miejscami, które stanowiły tło dla jego arcydzieł:

• Albi – miejsce urodzenia artysty.
• Paryż – centrum jego artystycznej kariery, w tym dzielnica Montmartre.
• Moulin Rouge – słynny kabaret, dla którego tworzył plakaty i który dokumentował na swoich obrazach.
• Studio Léona Bonnata i studio Fernanda Cormona – miejsca jego edukacji artystycznej.
• Rue d’Amboise – adres jednego z domów publicznych, w których często przebywał.
• Folie Saint-James – sanatorium, w którym przebywał z powodu alkoholizmu.
• Londyn – miejsce przyjaźni z Oscarem Wilde’em.

Kariera w liczbach i datach

Problemy zdrowotne Henriego de Toulouse-Lautrec

Zdrowie Henriego de Toulouse-Lautrec było niestety jednym z najtrudniejszych aspektów jego życia, mającym znaczący wpływ na jego karierę i osobiste doświadczenia.

• Przyczyna wrodzonych wad: Rodzice byli ciotecznym rodzeństwem, co doprowadziło do chowu wsobnego i wrodzonych wad genetycznych.
• Wypadki i ich konsekwencje: Złamania kości udowej w wieku 13 i 14 lat, spowodowane chorobą genetyczną, doprowadziły do zahamowania wzrostu nóg.
• Niski wzrost: Ostatecznie osiągnął wzrost 1,52 m.
• Zespół Toulouse-Lautreca: Prawdopodobna diagnoza to piknodysostoza.
• Urazy neurologiczne: W 1901 roku doznał udaru, który spowodował paraliż od pasa w dół, a następnie kolejnego udaru prowadzącego do hemiplegii.
• Uzależnienie od alkoholu: Długotrwałe nadużywanie alkoholu miało destrukcyjny wpływ na jego organizm.

Hobby i pasje

Poza malarstwem, Henri de Toulouse-Lautrec miał również inne, mniej znane pasje:

• Kulinaria: Był wybitnym smakoszem i kucharzem, co podkreśla jego przydomek „Henri kucharz”.
• Organizacja przyjęć: Chętnie organizował przyjęcia, dbając o menu i przygotowanie potraw.
• Zamiłowanie do koni: Od dziecka pasjonował się malowaniem koni, co zaowocowało licznymi dziełami o tematyce cyrkowej i jeździeckiej.

Henri de Toulouse-Lautrec, mimo krótkiego i naznaczonego trudnościami życia, pozostawił po sobie dziedzictwo, które na zawsze zmieniło oblicze sztuki plakatu i malarstwa. Jego zdolność do uchwycenia esencji paryskiego życia nocnego i jego mistrzostwo w portretowaniu ludzkich postaci sprawiają, że jego prace nadal fascynują i inspirują, będąc świadectwem niezwykłego talentu i wrażliwości. Zmagając się z osobistymi wyzwaniami, Henri de Toulouse-Lautrec udowodnił, że prawdziwa sztuka potrafi pokonać wszelkie bariery, pozostawiając trwały ślad w historii.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Henri_de_Toulouse-Lautrec